Otyłość a zdrowie metaboliczne

Stopień rozpowszechnienia otyłości na świecie pozwala stwierdzić, że jest to choroba o charakterze pandemicznym. Według WHO w 2022 roku nadwagę miało 43% dorosłych na świecie, a 16% chorowało na otyłość. Od lat 90. XX wieku odsetek dorosłych z otyłością na świecie ponad dwukrotnie wzrósł.

Dlaczego to w XXI wieku zmagamy się z pandemią otyłości? W dużej mierze wpływa na to rozwój cywilizacyjny. Środowisko, w którym żyjemy, sprzyja nadwadze i otyłości. Nigdy wcześniej nie mieliśmy tak łatwego dostępu do żywności – często wysokoprzetworzonej, z dodatkiem cukrów prostych i tłuszczu. Z drugiej strony postęp technologiczny sprzyja siedzącemu trybowi życia i zmniejsza wydatek energetyczny [1].

Czym jest zdrowie metaboliczne?

Nie istnieje jedna oficjalna definicja zdrowia metabolicznego (ang. metabolic health). Najczęściej odnosi się ono do zdolności organizmu do prawidłowego przetwarzania i magazynowania energii – czyli m.in. prawidłowego poziomu glukozy we krwi, ciśnienia tętniczego i lipidów. Gdy metabolizm jest zaburzony, rośnie ryzyko wielu chorób, w tym chorób serca i cukrzycy.

Otyłość to choroba przewlekła, w której w organizmie gromadzi się nadmiar tkanki tłuszczowej szkodliwy dla zdrowia. U dorosłych rozpoznaje się ją najczęściej na podstawie BMI wynoszącego co najmniej 30 kg/m². Na jej rozwój wpływa wiele czynników, m.in. siedzący tryb życia, niewłaściwa dieta, predyspozycje genetyczne, stres i sen.

{{cta}}

Jakie mogą być skutki otyłości?

Otyłość to choroba przewlekła, która nie ustępuje samoistnie, ma skłonność do nawrotów i wiąże się z ryzykiem ponad 200 powikłań. Konsekwencją otyłości mogą być m.in. cukrzyca typu 2, choroby układu sercowo-naczyniowego, choroby układu oddechowego oraz choroby układu ruchu.

Otyłość a choroby metaboliczne

Otyłość jest jednym z głównych czynników ryzyka chorób metabolicznych, takich jak cukrzyca typu 2 czy zaburzenia lipidowe. Nadmiar tkanki tłuszczowej sprzyja insulinooporności, która z czasem może prowadzić do cukrzycy typu 2. Otyłość obciąża też układ sercowo-naczyniowy – zwiększa ryzyko miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu.

• Nadmiar tkanki tłuszczowej odpowiada za większość przypadków nadciśnienia tętniczego pierwotnego – szacunkowo nawet za ok. 70% [2].
• Otyłość zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego o ok. 64% [3].
• Otyłość wielokrotnie zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2 [4].
• Zaburzenia lipidowe występują u 60–70% osób z otyłością [4].

Otyłość a stan zapalny

Otyłość wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym o niskim nasileniu. Tkanka tłuszczowa wydziela więcej cytokin prozapalnych, takich jak interleukina-6 (IL-6) i czynnik martwicy nowotworów (TNF-α). Taki stan zapalny sprzyja rozwojowi chorób serca, cukrzycy i innych chorób metabolicznych.

Otyłość a mikrobiota jelitowa

Coraz więcej uwagi poświęca się związkom otyłości z mikrobiotą jelitową. Mikrobiota to złożona społeczność bakterii, wirusów, grzybów i innych mikroorganizmów zamieszkujących przewód pokarmowy. Odgrywa ważną rolę w procesach metabolicznych, a jej zaburzenia mogą sprzyjać chorobom metabolicznym, w tym otyłości.

U osób z otyłością często obserwuje się mniejszą różnorodność mikrobioty i zmiany w proporcjach poszczególnych grup bakterii. Może to wpływać na trawienie, pozyskiwanie energii z pożywienia i stan zapalny w organizmie. Związek ten działa prawdopodobnie w obie strony i wciąż jest badany.

{{cta_1}}

Jak poprawić zdrowie metaboliczne przy otyłości?

Istnieje wiele kroków, które można podjąć, aby poprawić zdrowie metaboliczne przy otyłości. Oto kilka z nich:

1. Zmiana diety

Zmiana diety jest kluczowa dla poprawy zdrowia metabolicznego. Warto ograniczać żywność wysokoprzetworzoną i wybierać produkty o niskim stopniu przetworzenia: warzywa, owoce, orzechy, nasiona i pełnoziarniste produkty zbożowe. Ważne jest też kontrolowanie ilości spożywanych kalorii oraz ograniczenie cukrów dodanych i tłuszczów nasyconych.

2. Zwiększenie aktywności fizycznej

Aktywność fizyczna jest równie ważna. Regularny ruch zwiększa wydatek energetyczny, poprawia krążenie i wrażliwość na insulinę. Warto wybierać aktywności, które sprawiają przyjemność i są dostosowane do Twoich możliwości.

3. Kontrola masy ciała

Kontrolowanie masy ciała to kolejny istotny element. Zamiast restrykcyjnych diet lepiej skupić się na trwałej zmianie stylu życia. Zmiana diety metodą małych kroków i regularna aktywność fizyczna pomagają zredukować masę ciała w sposób zdrowy i trwały. Nie trzeba codziennie stawać na wadze – ważniejsze jest, jak masa ciała zmienia się w dłuższej perspektywie.

4. Leczenie chorób towarzyszących

Jeśli otyłości towarzyszą inne choroby, np. cukrzyca, nadciśnienie czy choroby serca, trzeba je leczyć. Pomaga to poprawić zdrowie metaboliczne i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Głównym celem leczenia otyłości jest zapobieganie jej powikłaniom lub łagodzenie ich przebiegu. Trwała utrata już 5% masy ciała może poprawić wiele parametrów zdrowia. Ważne jednak, by odchudzać się z głową. Bardzo szybkie odchudzanie może wiązać się z większą utratą beztłuszczowej masy ciała, w tym mięśni. Mniejsza beztłuszczowa masa ciała oznacza niższe zapotrzebowanie energetyczne i utrudnia utrzymanie efektów.

Co to znaczy odchudzać się z głową?

Zalecane tempo redukcji masy ciała to około 0,5–1 kg tygodniowo. Pamiętaj, że na masę ciała wpływa nie tylko tkanka tłuszczowa, ale też np. woda. Dlatego codzienne ważenie się bywa mylące i może zwiększać frustrację oraz poczucie, że dieta nie działa. W odchudzaniu potrzebna jest cierpliwość. Warto traktować spadek masy ciała jako efekt zmiany nawyków, a nie jedyny cel.

Źródła:

1. Meldrum, D.R.; Morris, M.A.; Gambone, J.C. Obesity pandemic: causes, consequences, and solutions—but do we have the will? Fertility and Sterility 2017, 107, 833-839, doi:10.1016/j.fertnstert.2017.02.104.
2. Shariq OA, McKenzie TJ. Obesity-related hypertension: a review of pathophysiology, management, and the role of metabolic surgery. Gland Surg. 2020 Feb;9(1):80-93. doi: 10.21037/gs.2019.12.03. PMID: 32206601; PMCID: PMC7082272.
3. Strazzullo P, D’Elia L, Cairella G, Garbagnati F, Cappuccio FP, Scalfi L. Excess body weight and incidence of stroke: meta-analysis of prospective studies with 2 million participants. Stroke. 2010;41(5):e418-426. doi:10.1161/STROKEAHA.109.576967
4. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022.

{{cta_2}}