Nadciśnienie tętnicze - kiedy występuje i jak prawidłowo wykonać pomiar ciśnienia?

Nadciśnienie tętnicze to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych u dorosłych. Często przez lata nie daje objawów, dlatego wiele osób nie wie, że je ma. Nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest nadciśnienie tętnicze, jak je rozpoznać, jakie niesie zagrożenia i jak prawidłowo zmierzyć ciśnienie.

Co to jest ciśnienie tętnicze?

Ciśnienie tętnicze krwi to siła, z jaką krew napiera na ściany tętnic podczas pracy serca. Mierzy się je w milimetrach słupa rtęci (mmHg) i zapisuje jako dwie wartości:

1. Ciśnienie skurczowe (górne) – w chwili skurczu serca, gdy pompuje ono krew do tętnic.
2. Ciśnienie rozkurczowe (dolne) – w chwili rozkurczu serca, między uderzeniami.

Pomiar ciśnienia tętniczego jest podstawowym badaniem w ocenie układu krążenia. Regularne monitorowanie pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości i podjąć działania profilaktyczne lub leczenie.

{{cta}}

Jakie wartości ciśnienia tętniczego uważa się za prawidłowe?

W gabinecie lekarskim wartości ciśnienia tętniczego dzieli się na kilka kategorii:

1. Optymalne: poniżej 120/80 mmHg
2. Prawidłowe: 120–129/80–84 mmHg
3. Wysokie prawidłowe: 130–139/85–89 mmHg
4. Nadciśnienie tętnicze I stopnia: 140–159/90–99 mmHg
5. Nadciśnienie tętnicze II stopnia: 160–179/100–109 mmHg
6. Nadciśnienie tętnicze III stopnia: ≥180/≥110 mmHg

Nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się, gdy ciśnienie mierzone w gabinecie wynosi 140/90 mmHg lub więcej w kilku pomiarach wykonanych podczas różnych wizyt. Wartości z zakresu wysokiego prawidłowego nie są jeszcze nadciśnieniem, ale są sygnałem, by częściej kontrolować ciśnienie i zadbać o styl życia.

Pojedynczy pomiar nie wystarcza do rozpoznania nadciśnienia tętniczego. Aktualne wytyczne zalecają, aby w miarę możliwości potwierdzać rozpoznanie pomiarami poza gabinetem – domowymi lub całodobowym monitorowaniem ciśnienia (tzw. holterem ciśnieniowym).

Co to jest nadciśnienie tętnicze?

Nadciśnienie tętnicze to choroba przewlekła, która charakteryzuje się stale podwyższonym ciśnieniem krwi w tętnicach. Zbyt wysokie ciśnienie przez lata uszkadza naczynia krwionośne i narządy, zwiększając ryzyko zawału serca, niewydolności serca i udaru mózgu. Wczesne wykrycie i odpowiednie leczenie pozwalają znacząco to ryzyko zmniejszyć.

Jak często występuje nadciśnienie tętnicze?

Nadciśnienie tętnicze jest jednym z najczęstszych problemów zdrowotnych na świecie i dotyczy dużej części dorosłych, także w Polsce. Wiele osób nie wie o swojej chorobie, bo nie odczuwa żadnych dolegliwości.

Częstość występowania nadciśnienia rośnie z wiekiem. Do czasu menopauzy mężczyźni chorują nieco częściej niż kobiety.

{{cta_1}}

Jak rozpoznać nadciśnienie tętnicze?

Regularne mierzenie ciśnienia to najprostszy sposób na wykrycie choroby. Nawet osoby z prawidłowym ciśnieniem powinny kontrolować je co jakiś czas, np. podczas wizyt u lekarza. Pojedynczy pomiar wskazujący na lekko podwyższone ciśnienie nie musi oznaczać nadciśnienia, ale powinien skłonić do dalszych kontroli.

Osobom z rozpoznanym nadciśnieniem lub zwiększonym ryzykiem jego wystąpienia zaleca się własny ciśnieniomierz naramienny i naukę jego obsługi. Lekarze często zalecają prowadzenie dzienniczka pomiarów, a w niektórych przypadkach zlecają całodobowe monitorowanie ciśnienia (holter).

U części pacjentów występuje tzw. efekt białego fartucha – wzrost ciśnienia podczas pomiaru w gabinecie. Z tego powodu domowe pomiary i prowadzenie dzienniczka zgodnie z zaleceniami lekarza są szczególnie ważne.

Jakie są objawy nadciśnienia tętniczego?

Nadciśnienie tętnicze bardzo często przebiega bezobjawowo, dlatego bywa nazywane „cichym zabójcą”. Jeśli objawy się pojawiają, mogą to być m.in.:

1. bóle głowy, szczególnie w okolicy potylicy,
2. zawroty głowy,
3. szum w uszach,
4. mroczki przed oczami,
5. duszność, szczególnie podczas wysiłku,
6. kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej,
7. zaczerwienienie twarzy, szyi i klatki piersiowej,
8. zmęczenie, osłabienie i nadmierna potliwość,
9. problemy ze snem,
10. niepokój i nerwowość.

Te objawy nie są charakterystyczne tylko dla nadciśnienia, dlatego nie można na ich podstawie oceniać ciśnienia – potrzebny jest pomiar. Bardzo silny ból głowy, ból w klatce piersiowej, zaburzenia widzenia, mowy lub niedowład przy wysokim ciśnieniu wymagają pilnej pomocy medycznej.

Jakie zagrożenia wynikają z nadciśnienia tętniczego?

Nieleczone lub źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze uszkadza naczynia krwionośne w całym organizmie i może prowadzić do szeregu powikłań:

1. choroby serca – m.in. choroba wieńcowa, zawał serca, niewydolność serca,
2. udar mózgu,
3. choroby nerek – m.in. przewlekła choroba nerek,
4. uszkodzenie wzroku – m.in. retinopatia nadciśnieniowa,
5. miażdżyca tętnic,
6. tętniak aorty,
7. zaburzenia poznawcze i otępienie.

Czynniki zwiększające ryzyko nadciśnienia tętniczego

Do najważniejszych czynników ryzyka należą: nadwaga i otyłość, dieta bogata w sól, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu, siedzący tryb życia, przewlekły stres, wiek oraz predyspozycje genetyczne. U osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała zwykle pomaga obniżyć ciśnienie.

Jak poprawnie zmierzyć ciśnienie?

Aby wynik pomiaru był wiarygodny, warto przestrzegać kilku zasad:

• Mierz ciśnienie rano (przed śniadaniem i przed przyjęciem leków) oraz wieczorem – zgodnie z zaleceniem lekarza.
• Na co najmniej 30 minut przed pomiarem nie pij kawy, nie pal i nie ćwicz.
• Przed pomiarem odpocznij w pozycji siedzącej przez ok. 5 minut.
• Usiądź z opartymi plecami, stopami płasko na podłodze, bez zakładania nogi na nogę.
• Załóż mankiet na gołe ramię, kilka centymetrów powyżej zgięcia łokcia. Mankiet powinien być dopasowany do obwodu ramienia.
• Oprzyj rękę na stole tak, aby mankiet był na wysokości serca.
• Podczas pomiaru nie rozmawiaj.
• Wykonaj dwa pomiary w odstępie 1–2 minut i zapisz wyniki w dzienniczku.
• Mierz ciśnienie zawsze na tej samej ręce (tej, na której lekarz stwierdził wyższe wartości).

Podsumowanie

Nadciśnienie tętnicze to częsta choroba, która przez długi czas może nie dawać objawów. Wczesne wykrycie i regularne monitorowanie ciśnienia są kluczowe w zapobieganiu powikłaniom, takim jak zawał serca czy udar mózgu.

Regularne pomiary w domu, prowadzenie dzienniczka i prawidłowa technika pomiaru pomagają w rozpoznaniu i kontroli nadciśnienia. Całodobowe monitorowanie ciśnienia (holter) pozwala dodatkowo ocenić ciśnienie w ciągu dnia i w nocy oraz wychwycić efekt białego fartucha.

Pamiętaj, że nadciśnienie tętnicze często rozwija się bezobjawowo, dlatego tak ważne są regularne badania profilaktyczne. Wczesne działanie pozwala znacznie zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań.

{{cta_2}}