Leki dla cukrzyków na odchudzanie - jak to działa? Odpowiedzi lekarza

Nawet osoby, które nie interesują się tym, jak leki na cukrzycę wpływają na masę ciała, z pewnością słyszały o problemach z dostępnością niektórych z nich. Analogi GLP-1 szybko zyskały popularność, ponieważ oprócz poprawy kontroli glikemii sprzyjają redukcji masy ciała. Stały się więc ważne nie tylko w leczeniu cukrzycy, ale również otyłości. W tym artykule wyjaśniamy, jak działają te leki i czy wszystkie leki na cukrzycę wspomagają odchudzanie.

Popularne leki dla cukrzyków

Leki stosowane w leczeniu cukrzycy to niejednorodna grupa – są wśród nich zarówno preparaty doustne, jak i podawane we wstrzyknięciach.

W leczeniu nieinsulinowym stosuje się m.in.:

• pochodne biguanidu – w tej grupie jest metformina, jeden z najczęściej stosowanych leków doustnych w cukrzycy,
• pochodne sulfonylomocznika (gliklazyd, glimepiryd, glipizyd),
• inhibitory kotransportera sodowo-glukozowego typu 2, SGLT2 (flozyny),
• agonistów receptora GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu typu 1) – kojarzonych z odchudzaniem (m.in. semaglutyd, liraglutyd) – oraz tirzepatyd, który działa na receptory GIP i GLP-1,
• inhibitory dipeptydylopeptydazy 4, DPP-4 (sitagliptyna, saksagliptyna, wildagliptyna),
• inhibitory alfa-glukozydazy (akarboza).

Oprócz tych leków w cukrzycy stosuje się również insulinę – w prostszych lub bardziej złożonych schematach, z użyciem insulin o różnym czasie działania. Dobór leków zależy od sytuacji pacjenta i z czasem, w zależności od kontroli choroby, może się zmieniać.

„W miarę postępu choroby dostosowujemy strategię leczenia do zmieniających się potrzeb pacjenta. Indywidualne i kompleksowe podejście do opieki nie tylko umożliwia skuteczną kontrolę poziomu cukru we krwi, ale także wspiera utrzymanie satysfakcjonującej jakości życia.” – mówi lek. Olga Starczewska

{{cta}}

Czy wszystkie leki na cukrzycę sprzyjają odchudzaniu?

Między lekami na cukrzycę a odchudzaniem nie można stawiać znaku równości. Głównym celem leczenia cukrzycy jest kontrola stężenia glukozy we krwi. Leki realizują to na różne sposoby, np. zwiększając wydzielanie insuliny, ograniczając wytwarzanie glukozy w wątrobie, poprawiając wrażliwość tkanek na insulinę, zwiększając wydalanie glukozy z moczem czy hamując wydzielanie glukagonu. Część z nich daje też dodatkowe korzyści zdrowotne.

Wpływ na masę ciała jest różny: niektóre leki są pod tym względem neutralne, a niektóre (np. insulina czy pochodne sulfonylomocznika) mogą sprzyjać przyrostowi masy ciała. Wyniki badań wskazują natomiast, że agoniści receptora GLP-1 wspomagają redukcję masy ciała. Pacjenci z nadwagą lub otyłością, także z cukrzycą typu 2, tracili więcej kilogramów niż osoby otrzymujące placebo. Skuteczność poszczególnych substancji (semaglutyd, liraglutyd, tirzepatyd) różni się, co pokazują badania kliniczne.

„Nie zmienia to jednak faktu, że niektóre leki przeciwcukrzycowe mają pozytywny wpływ na masę ciała i właśnie dlatego wzbudziły zainteresowanie zarówno środowiska lekarskiego, jak i społeczeństwa. Biorąc pod uwagę, jak duży odsetek osób na całym świecie boryka się z nadwagą i otyłością, zupełnie naturalne jest poszukiwanie sposobów na zahamowanie epidemii otyłości.” – dodaje lek. Olga Starczewska

Leki na cukrzycę a odchudzanie – co pokazują badania

W badaniach klinicznych leki z tej grupy dawały istotnie większą redukcję masy ciała niż placebo. Osoby z otyłością lub nadwagą przyjmujące Mounjaro (tirzepatyd) w badaniu SURMOUNT-1 w ciągu 72 tygodni traciły średnio od ok. 15% do ok. 21% wyjściowej masy ciała (zależnie od dawki), wobec ok. 3% w grupie placebo.

W 56-tygodniowym badaniu SCALE osoby przyjmujące Saxendę (liraglutyd) traciły średnio ok. 8% masy ciała, a osoby z grupy placebo ok. 2,6%. Obie grupy otrzymywały zalecenia dotyczące diety i aktywności fizycznej. Więcej o tym, kiedy można spodziewać się spadku masy ciała, piszemy w osobnym artykule.

W 68-tygodniowym badaniu STEP 1 semaglutyd w dawce 2,4 mg – stosowanej w leku Wegovy, zarejestrowanym do leczenia otyłości – prowadził średnio do utraty ok. 14,9% wyjściowej masy ciała. W grupie placebo, która również stosowała dietę i aktywność fizyczną, spadek wyniósł ok. 2,4%. Ta sama substancja w niższych dawkach jest dostępna jako Ozempic, zarejestrowany w cukrzycy typu 2.

Warto pamiętać, że we wszystkich tych badaniach leczeniu towarzyszyła edukacja dotycząca diety i aktywności fizycznej. Charakterystyki produktów leczniczych stosowanych w leczeniu otyłości podkreślają, że lek ma uzupełniać dietę o obniżonej kaloryczności i zwiększoną aktywność fizyczną.

Nie ma w nich natomiast wskazań do stosowania tych leków u osób z prawidłową masą ciała ani danych o efektach w tej grupie. Dlatego leki te powinny być stosowane wyłącznie wtedy, gdy są ku temu wskazania medyczne, i pod kontrolą lekarza.

{{cta_1}}

Kiedy leki dla cukrzyków zaczęto stosować w leczeniu otyłości?

Każdy lek przed wprowadzeniem na rynek przechodzi badania kliniczne. Prowadzi się też badania IV fazy, czyli porejestracyjne – już po wprowadzeniu leku do obrotu. To one, oceniając skuteczność i bezpieczeństwo długotrwałego stosowania, często pomagają odkryć inne zastosowania leku.

W 2014 roku FDA zatwierdziła do leczenia otyłości Saxendę (liraglutyd). Lek jest zarejestrowany jako uzupełnienie diety i aktywności fizycznej u osób z otyłością lub z nadwagą i co najmniej jedną chorobą towarzyszącą.

Wegovy (semaglutyd), również należący do analogów GLP-1, jest zarejestrowany w leczeniu otyłości u dorosłych oraz u młodzieży od 12. roku życia spełniającej określone kryteria.

Ozempic, mimo wpływu na masę ciała, pozostaje lekiem zarejestrowanym w leczeniu cukrzycy typu 2. Tirzepatyd w Unii Europejskiej jest dostępny jako Mounjaro, który ma wskazania zarówno w cukrzycy typu 2, jak i w kontroli masy ciała.

W Stanach Zjednoczonych ta sama substancja do leczenia otyłości została zarejestrowana w listopadzie 2023 roku pod nazwą Zepbound. W Polsce tirzepatyd jest dostępny pod nazwą Mounjaro. O tym, czy któryś z tych leków jest odpowiedni w konkretnym przypadku, zawsze decyduje lekarz.

Akceptacja merytoryczna tekstu: lek. Olga Starczewska

{{cta_2}}