Kwasica ketonowa - opis, objawy, leczenie

Kwasica ketonowa to poważne powikłanie cukrzycy, które może bezpośrednio zagrażać życiu. Rozwija się najczęściej u osób z cukrzycą typu 1, rzadziej w przebiegu cukrzycy typu 2. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest kwasica ketonowa, jakie są jej przyczyny, objawy oraz metody leczenia.

Kwasica ketonowa – przyczyny

Co to jest kwasica ketonowa? To stan, który rozwija się w wyniku niedoboru insuliny w organizmie. Insulina jest hormonem odpowiedzialnym za transport glukozy z krwi do komórek, gdzie służy jako źródło energii. Gdy jej brakuje, komórki nie mogą wykorzystywać glukozy jako paliwa, mimo że jej stężenie we krwi jest wysokie.

W tej sytuacji organizm zaczyna pozyskiwać energię z zapasów tłuszczu. W procesie spalania tłuszczów powstają ciała ketonowe, które w nadmiarze prowadzą do zakwaszenia organizmu (kwasicy). Stąd właśnie nazwa tego powikłania.

{{cta}}

Najczęstsze przyczyny kwasicy ketonowej to:

• nieleczona lub nierozpoznana cukrzyca typu 1,
• pominięcie lub zmniejszenie dawek insuliny (także awaria pompy insulinowej),
• ostre zakażenia (szczególnie układu moczowego i dróg oddechowych),
• zawał serca, udar mózgu, urazy,
• ciąża,
• nadmierne spożycie alkoholu.

Kwasica ketonowa może rozwinąć się także u osób przyjmujących leki z grupy flozyn (inhibitory SGLT2), stosowane w cukrzycy, niewydolności serca i przewlekłej chorobie nerek. Wtedy stężenie glukozy we krwi bywa tylko umiarkowanie podwyższone, a nawet prawidłowe, co utrudnia rozpoznanie. Dlatego przy objawach opisanych niżej osoba przyjmująca taki lek powinna pilnie skontaktować się z lekarzem, nawet jeśli wynik z glukometru nie jest wysoki.

Alkoholowa kwasica ketonowa rozwija się zazwyczaj po długim i intensywnym piciu alkoholu połączonym z niedostatecznym odżywianiem. Długotrwałe spożywanie alkoholu wyczerpuje zapasy glikogenu w wątrobie, a przetwarzanie etanolu zaburza wytwarzanie glukozy (glukoneogenezę). Zmniejsza to dostępność glukozy, co może prowadzić do obniżenia jej stężenia we krwi (hipoglikemii) i zwiększonego wykorzystania kwasów tłuszczowych oraz ketonów jako źródła energii. Wymioty i odwodnienie zwiększają wydzielanie hormonów kontrregulacyjnych (glukagonu, kortyzolu i hormonu wzrostu), co nasila uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych i produkcję ciał ketonowych. Metabolizm etanolu może również podwyższać stężenie kwasu mlekowego we krwi, co dodatkowo nasila kwasicę.

Warto pamiętać, że kwasica ketonowa bywa pierwszym objawem, który prowadzi do rozpoznania cukrzycy typu 1 – zwłaszcza u dzieci i młodzieży.

Kwasica ketonowa a ketoza na diecie

Kwasicy ketonowej nie należy mylić z ketozą żywieniową, do której dochodzi np. na diecie ketogenicznej lub podczas dłuższego postu. W ketozie żywieniowej ciał ketonowych jest we krwi niewiele, a organizm – przy zachowanym wydzielaniu insuliny – utrzymuje prawidłowe pH krwi. W kwasicy ketonowej ciał ketonowych jest bardzo dużo, krew ulega zakwaszeniu, a stan chorego szybko się pogarsza. Osoby z cukrzycą, zwłaszcza leczone insuliną lub flozynami, nie powinny przechodzić na dietę ketogeniczną bez konsultacji z lekarzem.

{{cta_1}}

Objawy kwasicy ketonowej

Do najczęstszych objawów należą nudności, wymioty, bóle brzucha oraz uczucie osłabienia. Charakterystyczny może być również zapach acetonu z ust, wynikający z obecności lotnych ciał ketonowych. W odpowiedzi na zakwaszenie organizm może reagować przyspieszonym i pogłębionym oddechem, tzw. oddechem Kussmaula. Objawy kwasicy ketonowej to:

• wzmożone pragnienie i suchość w ustach,
• częste oddawanie moczu,
• nudności i wymioty,
• bóle brzucha,
• osłabienie i zmęczenie,
• zaburzenia świadomości, senność,
• zapach acetonu z ust (przypominający zapach przejrzałych jabłek),
• przyspieszony, głęboki oddech (oddech Kussmaula),
• zaczerwienienie twarzy,
• utrata masy ciała.

Osoby z cukrzycą typu 1 mogą sprawdzić obecność ciał ketonowych za pomocą pasków do badania moczu lub glukometru z funkcją pomiaru ketonów we krwi – warto ustalić z diabetologiem, kiedy i jak to robić.

Kwasica ketonowa to stan bezpośredniego zagrożenia życia. Jeśli u Ciebie lub bliskiej osoby z cukrzycą pojawią się nasilone objawy, zwłaszcza wymioty, zaburzenia świadomości lub przyspieszony, głęboki oddech – dzwoń pod numer alarmowy 112 albo jak najszybciej jedź na szpitalny oddział ratunkowy (SOR). Nie czekaj, aż objawy same miną.

{{cta_2}}

Jak leczy się cukrzycową kwasicę ketonową?

Kwasicę ketonową leczy się w szpitalu. Sposób leczenia zależy od jej przyczyny. Przy cukrzycowej kwasicy ketonowej stosuje się insulinę dożylną, płyny, wyrównywanie zaburzeń elektrolitowych (zwłaszcza potasu) oraz leczenie przyczyny, np. zakażenia.

Stopień odwodnienia decyduje o ilości podawanych płynów. Przy ciężkim odwodnieniu, zagrażającym wstrząsem lub zaburzeniami świadomości, podaje się szybki wlew płynów dożylnych. Przy umiarkowanym odwodnieniu nawadnianie prowadzi się wolniej, na podstawie wyliczonego niedoboru. Łagodną kwasicę ketonową bez wymiotów lekarz może leczyć nawadnianiem doustnym i insuliną podskórną, pod ścisłą obserwacją.

W przypadku alkoholowej kwasicy ketonowej stosuje się dożylnie glukozę i leczenie podtrzymujące, zazwyczaj bez insuliny. Kwasicę ketonową wywołaną głodzeniem również leczy się dożylnie glukozą, monitorując zmiany elektrolitowe związane z tzw. zespołem ponownego odżywienia.

Czytaj też: Dieta ketogeniczna – na czym polega, zasady, wady i zalety