Czy dieta ketogeniczna jest skuteczna w leczeniu otyłości?

Dieta ketogeniczna zyskała ogromną popularność wśród osób, które szukają skutecznego sposobu na pozbycie się nadprogramowych kilogramów. Czy jednak jest tak skuteczna, jak twierdzą jej zwolennicy? Badania pokazują, że diety o obniżonej zawartości węglowodanów, w tym dieta ketogeniczna, mogą w pierwszych miesiącach prowadzić do nieco szybszego spadku masy ciała niż tradycyjne diety niskotłuszczowe. Ten rodzaj diety ma jednak wiele minusów, dlatego przed przejściem na keto warto się zastanowić, czy to bezpieczny i zdrowy wybór.

Dieta ketogeniczna to sposób żywienia z wysoką zawartością tłuszczu i bardzo niską zawartością węglowodanów, którego celem jest wprowadzenie organizmu w stan ketozy. To wymagające podejście, które wiąże się z rygorystycznymi zasadami, trudnymi do utrzymania na dłuższą metę. W tym artykule dowiesz się, jak działa metabolizm podczas diety ketogenicznej i jakie ryzyko się z nią wiąże.

Czym jest dieta ketogeniczna i kiedy się ją stosuje?

Głównym celem diety keto jest wprowadzenie organizmu w stan ketozy, czyli podwyższenia poziomu ciał ketonowych we krwi (ok. 0,5–3,0 mmol/l). Dieta ta ma zastosowanie w medycynie, na przykład w leczeniu lekoopornej padaczki, ale jej popularność wynika głównie z obietnic szybkiego chudnięcia.

Mechanizm odchudzania na keto

Szybki spadek wagi na diecie ketogenicznej, zwłaszcza na początku, jest faktem. W pierwszych tygodniach to jednak głównie efekt utraty glikogenu (zapasowego cukru w mięśniach i wątrobie) i związanej z nim wody. Dalsza redukcja masy ciała wynika z deficytu kalorycznego, który na dietach eliminacyjnych bywa łatwiejszy do osiągnięcia. Nie ma tu żadnej magii – kluczem do trwałej utraty wagi i leczenia otyłości jest zmiana nawyków żywieniowych, a nie krótkotrwałe eliminowanie produktów. Diety eliminacyjne są trudne do utrzymania w dłuższej perspektywie, dlatego przed rozpoczęciem diety keto warto się zastanowić, czy będzie można przestrzegać jej zasad przez dłuższy czas.

Wady i ryzyko związane z dietą ketogeniczną

Dieta ketogeniczna wiąże się również z szeregiem wad i możliwych zagrożeń:

• „Keto grypa”: w początkowej fazie diety wiele osób odczuwa bóle głowy, zmęczenie, zawroty głowy, nudności i rozdrażnienie.
• Problemy trawienne: często występują zaparcia (z powodu małej ilości błonnika) lub biegunki.
• Problemy z koncentracją i wypadanie włosów: niektóre osoby skarżą się na trudności z koncentracją, a u części może wystąpić przejściowe wypadanie włosów.
• Niedobory składników odżywczych: źle zaplanowana dieta może prowadzić do niedoborów witamin i składników mineralnych.
• Ryzyko kamieni nerkowych: dieta ketogeniczna może zwiększać ryzyko ich powstawania.
• Wpływ na zdrowie serca: u części osób dieta bogata w tłuszcze nasycone podnosi poziom cholesterolu LDL, co może niekorzystnie wpływać na układ krążenia.
• Trudność w utrzymaniu: restrykcyjny charakter diety sprawia, że dla wielu osób długotrwałe przestrzeganie jej zasad jest dużym wyzwaniem.

Ponieważ dieta ketogeniczna jest dietą eliminacyjną, nie powinno się jej stosować na własną rękę. Konsultacja z dietetykiem pomoże zrozumieć jej wady i zalety oraz podjąć świadomą decyzję o jej ewentualnym wdrożeniu lub rezygnacji.

Możliwe korzyści zdrowotne diety ketogenicznej

Przed wdrożeniem diety keto warto skonsultować się ze specjalistą, który na podstawie wywiadu medycznego i badań krwi oceni, czy ten sposób żywienia jest bezpieczny.

Wiele osób stosuje dietę ketogeniczną głównie w celu redukcji masy ciała. Niektóre badania sugerują też, że keto może zmniejszać wybrane wskaźniki stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego, ale dowody są na razie ograniczone.

Dieta keto w porównaniu z innymi dietami redukcyjnymi

Dieta ketogeniczna jest często przedmiotem badań naukowych. Metaanaliza Mansoora i wsp. (2016), obejmująca 1369 uczestników, wykazała, że osoby na diecie niskowęglowodanowej ketogenicznej traciły średnio o 2,17 kg więcej niż osoby na diecie niskotłuszczowej. To niewielka różnica. Czy utrzymuje się długoterminowo? Metaanaliza 13 badań (łącznie 1415 uczestników) przeprowadzona przez Bueno i wsp. (2013) pokazała, że po co najmniej roku różnica wynosiła ok. 0,91 kg. To sugeruje, że z czasem przewaga diety ketogenicznej się zmniejsza.

Znaczenie długości stosowania diety

Czas trwania diety ketogenicznej ma duże znaczenie dla osiąganych rezultatów. Krótkoterminowe stosowanie (3–6 miesięcy) często przynosi szybkie efekty w postaci utraty wagi i poprawy poziomu glukozy we krwi. Po dłuższym czasie korzyści bywają jednak mniej wyraźne.

W przeglądzie systematycznym z metaanalizą z 2021 roku (Goldenberg i wsp., BMJ), oceniającym diety niskowęglowodanowe w cukrzycy typu 2, po 6 miesiącach stwierdzono korzyści w zakresie spadku masy ciała i kontroli glikemii, jednak po 12 miesiącach większość tych efektów była mniejsza lub nie różniła się od innych diet. Może to wynikać z trudności w długoterminowym utrzymaniu tak restrykcyjnego sposobu żywienia.

Ryzyko i przeciwwskazania związane z dietą ketogeniczną

Dieta ketogeniczna może przynieść pewne korzyści, ale nie jest pozbawiona ryzyka i nie każdy może ją bezpiecznie stosować. Przed decyzją o takim sposobie żywienia warto poznać możliwe zagrożenia.

Problemy z wątrobą i nerkami

Osoby z chorobami wątroby powinny stosować dietę ketogeniczną wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Długotrwałe przestrzeganie zasad keto może też zwiększać ryzyko kamicy nerkowej, szczególnie przy niewystarczającym nawodnieniu.

Do przeciwwskazań i sytuacji wymagających szczególnej ostrożności należą m.in.:

• choroby wątroby prowadzące do jej niewydolności,
• przewlekła choroba nerek,
• zapalenie trzustki,
• kamica żółciowa,
• wrodzone zaburzenia metabolizmu tłuszczów,
• ciąża i karmienie piersią,
• zaburzenia odżywiania (obecne lub w przeszłości),
• cukrzyca leczona insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika (ryzyko hipoglikemii) albo lekami z grupy flozynów (ryzyko kwasicy ketonowej) – w takich przypadkach dieta wymaga ścisłej kontroli lekarza.

Objawy uboczne w fazie adaptacji

Pierwsze tygodnie stosowania diety ketogenicznej często przynoszą zespół objawów zwany „keto grypa” (ang. keto flu). Obejmuje on zaparcia lub biegunki, wymioty, bóle głowy i ogólne złe samopoczucie, które mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie. Mogą też wystąpić zmęczenie, problemy z koncentracją, rozdrażnienie i skurcze mięśni.

Przyczyną wielu z tych objawów jest gwałtowny spadek poziomu insuliny, który prowadzi do zwiększonego wydalania elektrolitów – sodu, potasu i magnezu – przez nerki. Niedobory elektrolitów mogą powodować m.in. kołatanie serca i wahania ciśnienia tętniczego.

Znaczenie monitorowania parametrów zdrowotnych

Ze względu na możliwe ryzyko dieta ketogeniczna powinna być stosowana pod nadzorem lekarza lub doświadczonego dietetyka. Przed jej rozpoczęciem zaleca się kompleksową ocenę stanu zdrowia.

Regularne monitorowanie parametrów zdrowotnych jest ważne dla bezpieczeństwa. Warto wykonywać badania kontrolne obejmujące: lipidogram, próby wątrobowe, poziom elektrolitów oraz badanie ogólne moczu. Szczególnie istotne jest sprawdzanie poziomu cholesterolu, który u niektórych osób może wzrosnąć w odpowiedzi na duże spożycie tłuszczów.

Niewłaściwie zbilansowana dieta ketogeniczna może prowadzić do niedoborów składników odżywczych, zwłaszcza witamin z grupy B, magnezu, potasu oraz błonnika. Choć część niedoborów można uzupełnić suplementacją, żaden preparat nie zastąpi dobrze dobranej diety.

Czytaj też: Post przerywany – czy warto z niego skorzystać?