Norma sodu w organizmie - o czym świadczy niedobór oraz nadmiar sodu

Oznaczenie stężenia sodu (Na) należy do podstawowych i najczęściej wykonywanych badań krwi. Jest to badanie proste i nie wymaga specjalnego przygotowania. Monitorowanie stężenia sodu ma jednak duże znaczenie dla zdrowia, ponieważ zaburzenia jego poziomu mogą stanowić poważne zagrożenie. Szczególnie narażone są osoby starsze oraz pacjenci z chorobami serca, nerek lub wątroby. W tym artykule wyjaśniamy, kiedy wykonuje się badanie, jaka jest norma sodu we krwi i o czym świadczą jego niedobór oraz nadmiar.

Rola sodu w organizmie

Sód jest pierwiastkiem o podstawowym znaczeniu dla organizmu człowieka. Przede wszystkim odpowiada za utrzymanie prawidłowej równowagi osmotycznej, czyli za gospodarkę wodną organizmu. Razem z potasem i chlorem uczestniczy też w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej.

Bardzo istotna jest również rola sodu w przewodnictwie nerwowym – współdziałając z potasem, umożliwia przepływ impulsów nerwowych dzięki różnicy stężeń po obu stronach błony komórkowej. Ma to bezpośredni wpływ na pracę mięśni, zarówno gładkich, jak i szkieletowych, a także mięśnia sercowego.

Sód bierze także udział w transporcie glukozy i aminokwasów przez błony komórkowe. Dlatego zarówno jego niedobór, jak i nadmiar we krwi mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

{{cta}}

Wskazania do oznaczenia stężenia sodu

Badanie poziomu sodu we krwi wykonuje się, aby rozpoznać jego niedobór (hiponatremię) lub nadmiar (hipernatremię). Lekarz zleca je przy podejrzeniu zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej – zwykle jako część szerszego panelu elektrolitów. Jest to szczególnie ważne przy ocenie odwodnienia, np. przy ostrej biegunce lub wymiotach.

Oznaczenie sodu jest też elementem kontroli u osób z cukrzycą, niewydolnością nerek lub serca, marskością wątroby, obrzękami, niedoczynnością tarczycy lub nadnerczy, a także u osób przyjmujących leki moczopędne i niektóre leki przeciwdepresyjne czy przeciwpadaczkowe.

Niedobór sodu – hiponatremia

Jak objawia się spadek stężenia sodu

Hiponatremia, czyli obniżenie stężenia sodu we krwi poniżej 135 mmol/l, jest jednym z najczęstszych zaburzeń elektrolitowych, szczególnie u osób w podeszłym wieku.

Do częstych przyczyn hiponatremii należą przewlekłe biegunki i uporczywe wymioty, choroby nerek, niewydolność serca lub wątroby, niedoczynność nadnerczy, zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny (SIADH) oraz niektóre leki, m.in. moczopędne. Szczególną grupę ryzyka stanowią też osoby uprawiające długotrwały wysiłek wytrzymałościowy, np. maratończycy – zwłaszcza gdy w trakcie biegu piją bardzo dużo wody.

Objawy hiponatremii zależą od tego, jak głęboki jest niedobór i jak szybko się rozwinął. Mogą to być m.in. nudności i wymioty, bóle i zawroty głowy, osłabienie, dezorientacja, a w cięższych przypadkach drgawki i zaburzenia świadomości. Głęboka hiponatremia może prowadzić do obrzęku mózgu i stanowi zagrożenie życia. Dlatego każde stwierdzenie obniżonego sodu wymaga konsultacji lekarskiej, a wyraźne objawy – pilnej pomocy.

Co oznacza niedobór sodu

Niedobór sodu wymaga szybkiej diagnostyki i ustalenia przyczyny. Leczenie zależy od tego, co go wywołało. Wyrównywanie poziomu sodu musi przebiegać pod kontrolą lekarza – zbyt szybka korekta również jest niebezpieczna.

{{cta_1}}

Nadmiar sodu – hipernatremia

Wysokie stężenie sodu – objawy i przyczyny

Hipernatremia, czyli stężenie sodu we krwi powyżej 145 mmol/l, najczęściej jest następstwem utraty wody lub zbyt małej jej podaży. Objawia się przede wszystkim silnym pragnieniem, a w cięższych przypadkach osłabieniem, drażliwością, dezorientacją, drgawkami, a nawet śpiączką.

Wśród przyczyn hipernatremii są: niedostateczne picie płynów (zwłaszcza u osób starszych, które słabiej odczuwają pragnienie, oraz u osób zależnych od opieki), znaczna utrata płynów przez biegunkę, wymioty, gorączkę, oparzenia lub nadmierne pocenie, moczówka prosta (niedobór wazopresyny lub brak reakcji nerek na ten hormon), a także niektóre leki. Łagodnie podwyższony sód może towarzyszyć też hiperaldosteronizmowi pierwotnemu (zespołowi Conna).

Sód – norma

Prawidłowe stężenie sodu w surowicy krwi mieści się zwykle w przedziale 135–145 mmol/l. Zakres referencyjny może się nieznacznie różnić w zależności od laboratorium. Interpretacji wyniku zawsze powinien dokonać lekarz, uwzględniając ogólny stan zdrowia pacjenta.

{{cta_2}}

Sód we krwi a sól w diecie

Stężenie sodu we krwi to co innego niż ilość soli w diecie. U zdrowej osoby nerki i mechanizm pragnienia utrzymują sód we krwi w wąskim zakresie, nawet gdy jemy dużo soli. Nadmiar soli w codziennej diecie nie musi więc podnosić wyniku badania – działa inaczej: długotrwale zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, chorób serca i udaru mózgu.

Dlatego warto ograniczać sól w diecie (WHO zaleca poniżej 5 g soli dziennie), dbać o odpowiednie nawodnienie i zbilansowany jadłospis. W przypadku niepokojących objawów, które mogą sugerować zaburzenia gospodarki sodowej, należy skonsultować się z lekarzem.

Regularne badania kontrolne elektrolitów, w tym sodu, są szczególnie ważne u osób z chorobami przewlekłymi, przyjmujących leki moczopędne oraz u osób starszych, które są bardziej narażone na zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.

Zobacz też: Nadciśnienie tętnicze – kiedy występuje i jak prawidłowo wykonać pomiar ciśnienia?