Metabolizm - czym jest, co na niego wpływa, rodzaje

Metabolizm pochodzi od greckiego słowa metabole, co oznacza zmianę. Czym więc jest metabolizm? To całokształt reakcji chemicznych i związanych z nimi przemian energii zachodzących w żywych komórkach, które stanowią podstawę wszelkich zjawisk biologicznych. Innymi słowy, metabolizm to zespół procesów biochemicznych, dzięki którym Twój organizm może pozyskiwać i wykorzystywać energię ze składników odżywczych dostarczanych wraz z pokarmem.

Procesy metaboliczne możemy podzielić na dwa główne kierunki:

1. Anabolizm - to reakcje syntezy związków złożonych z prostszych substancji, np. białek z aminokwasów. Te procesy wymagają stałego dostarczania energii, ponieważ związki o małych zasobach energetycznych przekształcane są w związki bogatsze w energię. Anabolizm odgrywa kluczową rolę we wzroście organizmu i naprawie Twoich tkanek.
2. Katabolizm - polega na rozkładzie związków organicznych do prostszych produktów o mniejszych zasobach energetycznych. W trakcie tych procesów następuje uwalnianie energii.

Warto zaznaczyć, że reakcje metaboliczne są zorganizowane w szlaki i cykle metaboliczne. Szlak metaboliczny to szereg następujących po sobie reakcji, w których produkt jednej jest substratem kolejnej. Natomiast cykl metaboliczny różni się tym, że podczas ostatniej reakcji odtwarzany jest substrat wyjściowy, dzięki czemu może on przebiegać od nowa.

Kluczową rolę w metabolizmie odgrywają enzymy, które przyspieszają reakcje biochemiczne i umożliwiają przeprowadzenie procesów, które bez ich udziału byłyby termodynamicznie niekorzystne. Działają one jak katalizatory, obniżając energię aktywacji i zwiększając szybkość reakcji w Twoim organizmie.

Podsumowując, metabolizm to fundament funkcjonowania Twojego organizmu. Dostarcza energię potrzebną do podtrzymania funkcji życiowych, wzrostu, naprawy tkanek oraz umożliwia Twojemu organizmowi odpowiadanie na bodźce zewnętrzne.

{{cta}}

Co wpływa na metabolizm?

Twój metabolizm nie działa w próżni – na jego tempo wpływa wiele czynników. Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego niektórzy mogą jeść więcej bez przybierania na wadze? Odpowiedź kryje się w różnicach metabolicznych.

Aktywność fizyczna jest jednym z najważniejszych elementów determinujących metabolizm. Regularne ćwiczenia zwiększają wydatek energetyczny – przede wszystkim w trakcie wysiłku, a w mniejszym stopniu także po jego zakończeniu. Trening, zwłaszcza siłowy, pomaga też budować i utrzymać masę mięśniową, od której zależy część spoczynkowego zużycia energii.

Wiek również odgrywa istotną rolę. Z wiekiem podstawowa przemiana materii (BMR) zwykle się obniża – w dużej mierze z powodu utraty masy mięśniowej i mniejszej aktywności. Z kolei płeć determinuje różnice w metabolizmie – mężczyźni mają zwykle wyższy wskaźnik metaboliczny niż kobiety, głównie ze względu na większą masę mięśniową. Na tempo przemiany materii wpływa również genetyka.

Warto zaznaczyć, że hormony pełnią kluczową funkcję w regulacji metabolizmu. Szczególnie ważne są hormony tarczycy, które wpływają na metabolizm poprzez działanie na układ nerwowy, tkankę tłuszczową, mięśnie, wątrobę i inne organy. Niedoczynność tarczycy powoduje spowolnienie metabolizmu, podczas gdy nadczynność prowadzi do jego przyspieszenia.

Ponadto na metabolizm wpływa dieta – trawienie białka wymaga więcej energii niż trawienie węglowodanów czy tłuszczów, a odpowiednia ilość białka pomaga chronić masę mięśniową. Natomiast głodzenie się finalnie spowalnia metabolizm, ponieważ w trakcie głodówki tracisz także masę mięśniową, a Twój BMR spada. Dlatego drastyczne diety rzadko przynoszą długotrwałe efekty.

Również sen ma znaczący wpływ – niewystarczająca ilość snu może przyczynić się do zaburzeń równowagi hormonalnej i niekontrolowanego pojadania, co powoduje zwiększanie masy ciała. Warto pamiętać o temperaturze otoczenia – organizm zużywa więcej energii w celu utrzymania właściwej temperatury ciała w chłodnym klimacie. Przede wszystkim jednak metabolizm jest wypadkową wielu czynników, z których część możesz modyfikować poprzez swoje codzienne wybory.

{{cta_1}}

Rodzaje metabolizmu

W każdym żywym organizmie nieustannie zachodzą procesy metaboliczne. Czy wiesz, że można je podzielić na dwa zasadnicze typy? Anabolizm i katabolizm stanowią dwie przeciwstawne, ale wzajemnie uzupełniające się strony metabolizmu.

Katabolizm to zespół reakcji chemicznych prowadzących do rozpadu złożonych cząsteczek na prostsze związki. W wyniku tego procesu następuje uwalnianie energii, która jest później wykorzystywana do różnych funkcji Twojego organizmu. Reakcje kataboliczne określane są jako egzoergiczne, ponieważ wydzielają energię. Katabolizm obejmuje takie procesy jak:

• oddychanie tlenowe (glikoliza, cykl Krebsa, łańcuch oddechowy)
• rozkład tłuszczów (lipoliza, beta-oksydacja)
• rozkład białek (deaminacja, utlenianie aminokwasów)

Warto zaznaczyć, że hormonami stymulującymi procesy kataboliczne są przede wszystkim kortykosteroidy (np. kortyzol), trójjodotyronina (T3) i tyroksyna (T4).

Z kolei anabolizm to całokształt reakcji, w których z prostszych związków powstają substancje o bardziej złożonej budowie. Procesy te wymagają dostarczenia energii, dlatego nazywane są reakcjami endoergicznymi. Do przykładów procesów anabolicznych należą:

• biosynteza białek
• synteza DNA i RNA (replikacja i transkrypcja)
• glikogeneza (tworzenie glikogenu z glukozy)
• glukoneogeneza (tworzenie glukozy ze związków niebędących węglowodanami)

Anabolizm jest kontrolowany przez hormony takie jak insulina, testosteron, hormon wzrostu (GH) i insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF).

{{cta_2}}

Warto pamiętać, że intensywność obu typów metabolizmu zmienia się z wiekiem. U młodych organizmów dominują procesy anaboliczne, w okresie dojrzałości następuje względna równowaga, natomiast w okresie starzenia przeważają procesy kataboliczne. To wyjaśnia, dlaczego w młodości łatwiej budować masę mięśniową, a z wiekiem masa mięśniowa zmniejsza się, toteż trudniej utrzymać prawidłową masę ciała.

Ponadto metabolizm można również podzielić na tlenowy (zachodzący w obecności tlenu) i beztlenowy (zachodzący bez udziału tlenu), co ma szczególne znaczenie przy doborze odpowiedniego rodzaju aktywności fizycznej.

Czytaj też: Jak szybko i skutecznie schudnąć?

‍