Lipidogram – na czym polega, kiedy wykonać?

Większość z nas wie, że nadmiar cholesterolu we krwi może prowadzić do poważnych chorób układu sercowo-naczyniowego. Ale jak sprawdzić poziom cholesterolu i innych tłuszczów we krwi? Z pomocą przychodzi badanie zwane lipidogramem. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest lipidogram, kiedy go wykonać, jakie są normy i jak interpretować wyniki.

Co to jest lipidogram?

Lipidogram, zwany również profilem lipidowym, to podstawowe badanie laboratoryjne, które służy do oceny gospodarki lipidowej organizmu. Określa stężenie różnych frakcji lipidowych (tłuszczowych) we krwi. Ma kluczowe znaczenie w diagnostyce zaburzeń lipidowych oraz w ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Lipidogram pozwala oznaczyć stężenie:

• cholesterolu całkowitego (TC),
• cholesterolu frakcji HDL (tzw. „dobrego cholesterolu”),
• cholesterolu frakcji nie-HDL,
• cholesterolu frakcji LDL (tzw. „złego cholesterolu”),
• trójglicerydów (TG).

To proste i bezbolesne badanie z próbki krwi żylnej. Według aktualnych zaleceń w większości przypadków nie trzeba być na czczo. Badanie na czczo lekarz może zalecić np. przy wysokich trójglicerydach – w razie wątpliwości zapytaj lekarza lub laboratorium, jak się przygotować.

Badanie z krwi z palca za pomocą pasków testowych może służyć jako badanie przesiewowe, ale nie jest tak dokładne jak lipidogram wykonany w laboratorium.

{{cta}}

Lipidogram – kiedy wykonać badanie?

Lipidogram jest jednym z kluczowych badań profilaktycznych, które dorosłe osoby powinny wykonywać regularnie. Jak często – zależy od wieku, płci i czynników ryzyka, dlatego częstotliwość warto ustalić z lekarzem. Badanie jest szczególnie ważne u osób, u których występują czynniki zwiększające ryzyko chorób układu krążenia, takie jak:

• nadwaga lub otyłość,
• zaburzenia gospodarki węglowodanowej (np. cukrzyca),
• podwyższone ciśnienie tętnicze,
• brak aktywności fizycznej i siedzący tryb życia,
• długotrwały stres,
• dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry proste,
• palenie tytoniu,
• choroby serca w rodzinie.

Wczesne wykrycie zaburzeń lipidowych pozwala wdrożyć leczenie, które zmniejsza ryzyko rozwoju miażdżycy i jej powikłań. Sposób leczenia zależy od nasilenia zaburzeń i innych czynników ryzyka. Lekarz może zalecić zmianę stylu życia (dietę, aktywność fizyczną, rzucenie palenia), a w razie potrzeby także leki. Wyniki zawsze warto omówić z lekarzem.

Lipidogram – czy można zrobić badanie bez skierowania?

Dostęp do badań laboratoryjnych jest dziś dużo łatwiejszy. Wiele laboratoriów pozwala kupić lipidogram przez internet.

Zamawianie badania online zwykle wygląda tak:

• wybierasz badanie na stronie laboratorium,
• opłacasz je online,
• otrzymujesz e-skierowanie lub kod,
• udajesz się z kodem do wybranego punktu pobrań,
• wyniki odbierasz online lub w punkcie.

Zamawiając lipidogram, sprawdź, czy w pakiecie są wszystkie potrzebne parametry: cholesterol całkowity, HDL, LDL, nie-HDL i trójglicerydy.

Lipidogram pełny może oprócz tego zawierać dodatkowe wskaźniki, np. stosunek cholesterolu całkowitego do HDL czy wskaźnik aterogenności.

{{cta_1}}

Lipidogram – kto powinien wykonać badanie?

Oprócz badań profilaktycznych warto wykonać lipidogram także wtedy, gdy pojawiają się objawy mogące wskazywać na problemy z sercem i naczyniami, takie jak:

• szybsze niż zwykle męczenie się,
• problemy z oddychaniem,
• okresowe bóle w okolicy serca.

Pamiętaj, że ostre objawy, zwłaszcza silny ból w klatce piersiowej i znaczna duszność, wymagają natychmiastowej reakcji – mogą oznaczać zawał serca. W takiej sytuacji niezwłocznie zadzwoń pod numer 112 lub 999.

Miażdżyca, ściśle powiązana z zaburzeniami lipidowymi, często rozwija się bez zauważalnych objawów przez wiele lat. Zdarza się, że pierwszym jej objawem jest dopiero zawał serca. Dlatego nie warto czekać na symptomy – regularne badania profilaktyczne, w tym lipidogram, pomagają wykryć problem na wczesnym etapie.

Lipidogram – jakie są normy?

Wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić między laboratoriami. Ogólnie przyjmuje się:

Cholesterol całkowity (TC):

• wartość pożądana: <190 mg/dl (<5,0 mmol/l).

Cholesterol HDL (tzw. „dobry cholesterol”):

• wartość pożądana u mężczyzn: >40 mg/dl (>1,0 mmol/l),
• wartość pożądana u kobiet: >45–50 mg/dl (>1,2–1,3 mmol/l).

Cholesterol LDL (tzw. „zły cholesterol”) – docelowa wartość zależy od ryzyka sercowo-naczyniowego, które ocenia lekarz:

• niskie ryzyko: <116 mg/dl (<3,0 mmol/l),
• umiarkowane ryzyko: <100 mg/dl (<2,6 mmol/l),
• wysokie ryzyko: <70 mg/dl (<1,8 mmol/l),
• bardzo wysokie ryzyko: <55 mg/dl (<1,4 mmol/l).

Cholesterol nie-HDL:

• docelowa wartość jest zwykle o ok. 30 mg/dl (0,8 mmol/l) wyższa niż cel dla LDL.

Trójglicerydy (TG):

• wartość pożądana: <150 mg/dl (<1,7 mmol/l) na czczo lub <175 mg/dl (<2,0 mmol/l) nie na czczo.

Normy mogą być dostosowane indywidualnie przez lekarza – w zależności od stanu zdrowia, chorób współistniejących i ogólnego ryzyka sercowo-naczyniowego.

{{cta_2}}

Lipidogram – jak czytać wyniki?

Wyniki lipidogramu to nie tylko liczby, ale cenne informacje o stanie zdrowia. Jak je interpretować?

Cholesterol całkowity (TC) – podwyższone wartości mogą świadczyć o większym ryzyku miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Cholesterol HDL – tzw. „dobry cholesterol”, który transportuje nadmiar cholesterolu z tkanek do wątroby. Niskie stężenie HDL jest czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Cholesterol nie-HDL – różnica między cholesterolem całkowitym a HDL. Obejmuje wszystkie potencjalnie aterogenne (miażdżycorodne) lipoproteiny.

Cholesterol LDL – tzw. „zły cholesterol”, który może odkładać się w ścianach tętnic i prowadzić do miażdżycy. Wysokie stężenie LDL zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Trójglicerydy (TG) – forma magazynowania tłuszczów w organizmie. Podwyższone stężenie może być związane z otyłością, cukrzycą, nadużywaniem alkoholu lub dietą bogatą w cukry proste.

Wyniki lipidogramu zawsze warto skonsultować z lekarzem, który uwzględni indywidualne czynniki ryzyka i zaleci odpowiednie postępowanie. Przy nieprawidłowych wynikach może być potrzebna zmiana stylu życia (dieta, aktywność fizyczna) lub leczenie farmakologiczne.

Pojedynczy lipidogram nie zawsze daje pełny obraz gospodarki lipidowej. Czasem trzeba powtórzyć badanie lub wykonać dodatkowe testy, szczególnie przy wynikach granicznych lub nietypowych. Regularne monitorowanie profilu lipidowego pozwala wcześnie wykryć zaburzenia i wdrożyć leczenie, które zmniejsza ryzyko zawału serca, udaru mózgu i innych powikłań miażdżycy.

Podsumowanie

Lipidogram to podstawowe badanie w profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego. Regularne wykonywanie go, szczególnie przez osoby z grup zwiększonego ryzyka, pozwala wcześnie wykryć zaburzenia lipidowe i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Czytaj też: Zaburzenia lipidowe – jak je rozpoznać? Przyczyny i objawy zaburzeń lipidowych