Fentermina + topiramat - czy jest bezpieczne?

Najważniejsze na start: preparat łączący fenterminę z topiramatem nie jest zarejestrowany w Unii Europejskiej, więc nie jest legalnie dostępny w polskich aptekach. Europejska Agencja Leków (EMA) nie wydała pozytywnej opinii ze względu na zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa. Lek jest natomiast zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych. Nie kupuj go z nielegalnych źródeł – w Polsce dostępne są zarejestrowane leki na otyłość, które dobiera lekarz.

Zastanawiasz się, jak działa to połączenie i dlaczego budzi kontrowersje? W badaniach klinicznych skojarzenie fenterminy i topiramatu prowadziło do większej utraty masy ciała niż każda z tych substancji osobno i niż placebo. Fentermina zwiększa uwalnianie noradrenaliny w mózgu, co ogranicza apetyt. Topiramat również zmniejsza łaknienie, choć jego mechanizm działania w tym zakresie nie jest do końca poznany. Poniżej opisujemy zarówno wyniki badań, jak i zagrożenia związane ze stosowaniem tego leku.

W USA preparat stosuje się u dorosłych z BMI ≥30 kg/m² (otyłość) lub ≥27 kg/m² (nadwaga), u których występują choroby współistniejące, takie jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca typu 2 – zawsze jako uzupełnienie diety o obniżonej kaloryczności i regularnej aktywności fizycznej.

Fentermina i topiramat - działanie

W jaki sposób połączenie fenterminy z topiramatem wpływa na organizm? Mechanizm działania tej kombinacji jest złożony – obie substancje działają różnymi drogami, dlatego razem dawały w badaniach lepsze efekty niż każda z nich osobno.

Fentermina nasila uwalnianie noradrenaliny (norepinefryny) w mózgu, wpływając na regulację łaknienia. Ta substancja działa sympatykomimetycznie – pobudza układ współczulny. W dawkach leczniczych w znacznie mniejszym stopniu wpływa na dopaminę, dlatego ma mniejszy potencjał uzależniający niż amfetamina, której jest pochodną, ale ten potencjał nie jest zerowy.

Topiramat natomiast działa na zupełnie innych zasadach. Ten lek, znany głównie z zastosowania w leczeniu padaczki i profilaktyce migreny, zmniejsza łaknienie i nasila uczucie sytości, choć dokładny mechanizm tego działania nie jest w pełni poznany. Topiramat hamuje też niektóre izoenzymy anhydrazy węglanowej – z tym działaniem wiąże się część jego skutków ubocznych, np. zaburzenia smaku, mrowienie czy ryzyko kamicy nerkowej.

{{cta}}

W badaniach klinicznych skojarzenie fenterminy z topiramatem prowadziło do większej redukcji masy ciała niż stosowanie tych substancji osobno. Największy efekt obserwowano po około 36–40 tygodniach leczenia. W badaniach przedstawionych w dokumentacji rejestracyjnej spadek masy ciała o co najmniej 5% osiągnęło 68,4% osób przyjmujących lek wobec 19,1% w grupie placebo, a o co najmniej 10% – 47,4% wobec 7,4% w grupie placebo.

Obie substancje są wydalane głównie z moczem, a ich okres półtrwania jest długi, dlatego lek przyjmuje się raz na dobę.

Skuteczność zależała od dawki. Spadek masy ciała o 20% lub więcej osiągnęło 15,3% osób przyjmujących najwyższą dawkę (15 mg fenterminy + 92 mg topiramatu) i 9,2% osób przyjmujących dawkę średnią (7,5 mg + 46 mg), wobec 2,2% w grupie placebo. Wyższa dawka oznacza jednak także większe ryzyko działań niepożądanych.

Fentermina i topiramat - wskazania do stosowania

Poniższe wskazania dotyczą Stanów Zjednoczonych, gdzie lek jest zarejestrowany. W Polsce i w całej UE preparat nie ma pozwolenia na dopuszczenie do obrotu, więc nie jest dostępny w aptekach. Przede wszystkim warto zaznaczyć, że preparat fentermina/topiramat stanowi uzupełnienie diety niskokalorycznej oraz regularnej aktywności fizycznej. Lek ten nie zastępuje zdrowych nawyków żywieniowych ani ćwiczeń, a jedynie wspomaga kompleksową terapię choroby otyłościowej.

W USA wskazania do stosowania preparatu fentermina/topiramat obejmują dwie główne grupy pacjentów:

• Osoby dorosłe z otyłością, których wskaźnik masy ciała (BMI) wynosi ≥30 kg/m²
• Osoby dorosłe z nadwagą, których BMI wynosi ≥27 kg/m², ale tylko wtedy, gdy występują u nich choroby współistniejące związane z masą ciała

Do chorób współistniejących, które kwalifikują pacjentów z nadwagą do leczenia preparatem fentermina/topiramat zaliczamy:

• nadciśnienie tętnicze
• cukrzycę typu 2
• dyslipidemię (nieprawidłowe stężenie tłuszczów we krwi) 

Czy fentermina z topiramatem jest dostępna w Polsce?

Nie. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zarejestrowała ten lek, ale Europejska Agencja Leków (EMA) nie wydała pozytywnej opinii i preparat nie jest zarejestrowany w UE. Wnioskodawca podkreślał jego skuteczność, jednak eksperci EMA uznali, że zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa nie zostały wystarczająco rozwiane. Produkty oferowane w internecie jako „fentermina z topiramatem” pochodzą więc z niepewnych źródeł i mogą być groźne dla zdrowia.

W badaniach klinicznych efekty wykraczały poza samą redukcję masy ciała – u uczestników obserwowano poprawę ciśnienia krwi, lepszą kontrolę glikemii, korzystniejsze stężenie lipidów oraz poprawę jakości życia. Zaobserwowano również zmniejszenie występowania nowych przypadków cukrzycy typu 2.

Ciekawostką jest, że sama fentermina ma w USA długą historię stosowania w krótkotrwałym leczeniu otyłości.

Fentermina i topiramat - przeciwwskazania

Przeciwwskazania opisane poniżej pochodzą z informacji o leku stosowanym w USA. Pokazują, jak wiele grup pacjentów nie powinno go przyjmować – nawet tam, gdzie jest zarejestrowany, nie każdy kwalifikuje się do terapii.

Preparatu nie należy stosować w przypadku nadwrażliwości na substancje czynne lub inne aminy sympatykomimetyczne.

Nie powinien być również stosowany jednocześnie z inhibitorami monoaminooksydazy (IMAO) ani w okresie 14 dni od zakończenia ich przyjmowania. Do tej grupy należą m.in. niektóre leki przeciwdepresyjne.

Nie należy łączyć fenterminy i topiramatu z innymi preparatami wspomagającymi odchudzanie. Taka kombinacja może prowadzić do niebezpiecznych interakcji i nasilonych działań niepożądanych.

Zachowanie szczególnej ostrożności wymagane jest u pacjentów z zaburzeniami nastroju lub depresją. Fentermina, jako pochodna amfetaminy, posiada potencjał uzależniający. Topiramat z kolei może wywoływać zaburzenia psychiczne i upośledzać funkcje poznawcze.

Lista przeciwwskazań obejmuje również pacjentów z poważnymi problemami sercowo-naczyniowymi, kamicą nerkową, jaskrą czy nadczynnością tarczycy. Ostrożność zalecana jest także u osób z upośledzoną funkcją nerek lub wątroby oraz w przypadkach kwasicy metabolicznej.

Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) przy Europejskiej Agencji Leków wyraził zaniepokojenie, że lek mógłby być stosowany niezgodnie z zaleceniami, m.in. przez osoby z zaburzeniami odżywiania, pacjentów z zaburzeniami psychicznymi, dzieci oraz osoby w podeszłym wieku. To jeden z powodów, dla których nie został zarejestrowany w UE.

{{cta_1}}

Fentermina i topiramat - działania niepożądane

Jak każdy lek, połączenie fenterminy z topiramatem może wywoływać działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości występowania. Poniższe dane pochodzą z badań klinicznych i informacji o leku zarejestrowanym w USA.

Bardzo często (występujące u więcej niż 1 na 10 osób) obserwuje się: suchość w jamie ustnej, zaparcia oraz parestezje. Te ostatnie to nietypowe odczucia, takie jak mrowienie, kłucie, pieczenie lub drętwienie, pojawiające się najczęściej w dłoniach i stopach.

Często (u 1 na 10 do 1 na 100 osób) pacjenci zgłaszają: brak łaknienia, zaburzenia smaku, bezsenność, depresję, stany lękowe, drażliwość, bóle głowy, zawroty głowy, problemy z koncentracją, zmęczenie, zaburzenia pamięci, niewyraźne widzenie, kołatanie serca, nudności, biegunkę, bóle brzucha oraz łysienie.

Niezbyt często (u mniej niż 1 na 100 osób) występują: zakażenia dróg moczowych, niedokrwistość, hipokaliemia (niskie stężenie potasu we krwi), hipoglikemia, zmiany nastroju, myśli samobójcze, zaburzenia snu, napady paniki, paranoja, amnezja, migrena, omdlenia, ból oka, podwójne widzenie oraz kamica nerkowa.

Warto zaznaczyć, że topiramat może oddziaływać na układ nerwowy, wywołując drgawki, senność, zaburzenia mowy oraz koordynacji ruchowej. Z kolei fentermina, jako pochodna amfetaminy, może prowadzić do przyspieszenia rytmu serca i podwyższenia ciśnienia krwi.

Szczególnej uwagi wymagają zaburzenia nastroju i depresja, które częściej obserwowano podczas leczenia topiramatem. U pacjentów stosujących ten lek odnotowano zwiększone występowanie myśli i zachowań samobójczych.

Podczas terapii topiramatem istnieje również ryzyko rozwoju kamicy nerkowej. Dlatego pamiętaj o odpowiednim nawodnieniu organizmu. Właściwe nawodnienie zmniejsza także ryzyko wystąpienia działań niepożądanych związanych z przegrzaniem, ponieważ lek może ograniczać wydzielanie potu.

W rzadkich przypadkach mogą pojawić się ciężkie reakcje skórne, w tym zespół Stevensa-Johnsona oraz toksyczna nekroliza naskórka. Natomiast u osób przyjmujących fenterminę z topiramatem przez dłuższy czas może dojść do nadmiernego spadku masy ciała poniżej normy.

Wymienione działania niepożądane nie wystąpią u każdego pacjenta. Właśnie ich profil był jednak jednym z powodów, dla których lek nie został dopuszczony do obrotu w UE.

Fentermina i topiramat - ciąża i laktacja

Kwestia stosowania fenterminy z topiramatem w okresie ciąży i karmienia piersią wymaga szczególnej uwagi. Informacje o leku jednoznacznie przeciwwskazują jego stosowanie w tym okresie.

Całkowity zakaz stosowania w ciąży

Preparaty zawierające fenterminę i topiramat są bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży. Dlaczego? Przede wszystkim ze względu na ryzyko powodowania poważnych wad wrodzonych i zahamowania rozwoju płodu. Badania wykazały większą częstość występowania dużych wad wrodzonych u dzieci matek przyjmujących topiramat w ciąży niż w grupie kontrolnej, która nie przyjmowała leków przeciwpadaczkowych. Najczęściej obserwowano rozszczep wargi, rozszczep podniebienia oraz spodziectwo u chłopców.

Ryzyko zaburzeń neurorozwojowych

Warto zaznaczyć, że najnowsze badania wskazują na dodatkowe zagrożenia. Stosowanie topiramatu w czasie ciąży może zwiększać ryzyko zaburzeń neurorozwojowych u dziecka. Obejmują one zaburzenia ze spektrum autyzmu, niepełnosprawność intelektualną oraz zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

Wymagania dotyczące antykoncepcji

Preparat jest przeciwwskazany również u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują wysoce skutecznych metod antykoncepcji. Zgodnie z informacjami o leku kobiety w wieku rozrodczym w trakcie terapii muszą stosować:

• co najmniej jedną wysoce skuteczną metodę antykoncepcji (np. wkładkę wewnątrzmaciczną) lub
• dwie uzupełniające się formy o niższej skuteczności, w tym metodę barierową

Pamiętaj, że antykoncepcję należy kontynuować przez cały okres leczenia oraz przez minimum 4 tygodnie po jego zakończeniu. Co ważne, topiramat może zmniejszać skuteczność hormonalnych środków antykoncepcyjnych, dlatego tak istotne jest stosowanie dodatkowych zabezpieczeń.

Karmienie piersią

Badania wykazały, że topiramat w znacznym stopniu przenika do mleka matki. U niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące topiramat zaobserwowano objawy takie jak biegunka, senność, drażliwość i nieprawidłowy przyrost masy ciała. Nie ma natomiast jednoznacznych danych, czy fentermina przenika do mleka. Z uwagi na potencjalne zagrożenia, preparaty fentermina/topiramat nie powinny być stosowane podczas karmienia piersią.

{{cta_2}}

Fentermina i topiramat - dawkowanie

Poniższy schemat ma charakter wyłącznie informacyjny – opisuje sposób dawkowania z dokumentacji leku. W Polsce preparat nie jest dostępny i nie należy go przyjmować na własną rękę. Dawkę zwiększa się stopniowo, zależnie od odpowiedzi organizmu, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych.

Schemat dawkowania standardowego

Terapię rozpoczyna się od niskiej dawki 3,75 mg fenterminy i 23 mg topiramatu, którą należy przyjmować raz dziennie przez pierwsze 14 dni. Po tym czasie dawkę zwiększa się do standardowej dawki podtrzymującej wynoszącej 7,5 mg fenterminy i 46 mg topiramatu, którą przyjmuje się raz dziennie, najlepiej rano.

Warto pamiętać, że po 3 miesiącach stosowania standardowej dawki lekarz powinien ocenić skuteczność leczenia. Jeżeli w tym czasie nie nastąpiła redukcja masy ciała o co najmniej 5% w stosunku do wartości początkowej, należy przerwać terapię. Z kolei osiągnięcie spadku wagi o minimum 5% oraz dobra tolerancja leku pozwalają na kontynuację leczenia.

Zwiększanie dawki

W przypadku, gdy po 3 miesiącach przyjmowania dawki 7,5 mg/46 mg masa ciała zmniejszyła się o co najmniej 5%, ale wskaźnik BMI nadal utrzymuje się na poziomie ≥30 kg/m², można rozważyć zwiększenie dawki. W takiej sytuacji stosuje się 11,25 mg fenterminy i 69 mg topiramatu dziennie przez 14 dni, a następnie dawkę maksymalną wynoszącą 15 mg/92 mg dziennie.

Zakończenie leczenia

Należy zaznaczyć, że w przypadku konieczności przerwania stosowania leku w dawce 15 mg/92 mg występuje ryzyko pojawienia się drgawek przy nagłym odstawieniu. Z tego powodu dawkę należy zmniejszać stopniowo – zaleca się przyjmowanie leku co drugi dzień przez co najmniej tydzień przed całkowitym zakończeniem terapii.

Szczególne grupy pacjentów

U osób starszych (powyżej 70 lat) lek należy stosować ze szczególną ostrożnością. Dawkowanie wymaga również modyfikacji u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby. Na przykład, w przypadku umiarkowanej niewydolności nerek (gdy klirens kreatyniny wynosi 30-60 ml/min) maksymalna dawka nie powinna przekraczać 3,75 mg/23 mg dziennie.

Sposób przyjmowania

Lek przyjmuje się rano, można to robić niezależnie od posiłku. Kapsułkę należy połykać w całości, bez rozgryzania czy dzielenia. Pominiętą dawkę można przyjąć do południa tego samego dnia; później należy poczekać do następnego dnia.

Badania kliniczne wykazały, że zarówno przy dawce 7,5 mg/46 mg, jak i 15 mg/92 mg obserwowano klinicznie istotne zmniejszenie masy ciała, przy czym maksymalny efekt terapeutyczny występował po około 36-40 tygodniach leczenia.

Uwagi dla fenterminy i topiramatu

Prowadzenie pojazdów podczas terapii fenterminą z topiramatem wymaga szczególnej ostrożności. Lek może umiarkowanie wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, głównie poprzez oddziaływanie na funkcje poznawcze i koncentrację. Podczas terapii pacjenci zgłaszali również senność, zawroty głowy oraz zaburzenia widzenia, które mogą znacząco obniżyć bezpieczeństwo za kierownicą.

Picie alkoholu w trakcie przyjmowania fenterminy z topiramatem jest niewskazane. Alkohol może nasilać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, takich jak senność i zaburzenia widzenia. Co więcej, jednoczesne stosowanie obu substancji może zwiększyć prawdopodobieństwo problemów z koncentracją, co jest szczególnie niebezpieczne podczas wykonywania czynności wymagających pełnej uwagi.

Topiramat może zmniejszać skuteczność hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Z tego powodu zaleca się stosowanie dodatkowej, mechanicznej metody antykoncepcji. Jest to szczególnie istotne, biorąc pod uwagę bezwzględne przeciwwskazania do stosowania leku w ciąży.

Fentermina jest lekiem pobudzającym i może mieć potencjał do nadużywania oraz uzależnienia. Natomiast topiramat może powodować zaburzenia funkcji poznawczych, takie jak trudności z uwagą, pamięcią oraz znajdowaniem słów. Aby zminimalizować te działania niepożądane, lekarze zalecają stopniowe zwiększanie dawki zamiast stosowania wysokich dawek początkowych.

Tam, gdzie lek jest stosowany, podczas terapii konieczne jest regularne monitorowanie stanu zdrowia. Zaleca się pomiar spoczynkowej akcji serca przed rozpoczęciem leczenia oraz podczas przyjmowania leku. U pacjentów z utrzymującym się wzrostem spoczynkowej częstości akcji serca (90 lub więcej uderzeń na minutę w dwóch kolejnych pomiarach) należy rozważyć zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia.

Warto pamiętać również o odpowiednim nawodnieniu, które może zmniejszyć ryzyko wystąpienia kamicy nerkowej podczas stosowania topiramatu. U osób z cukrzycą może być też konieczne dostosowanie dawek leków przeciwcukrzycowych z powodu zmniejszonego łaknienia i przyjmowania pokarmów.

Podsumowując: połączenie fenterminy i topiramatu w badaniach skutecznie zmniejszało masę ciała w porównaniu z placebo, ale nie jest zarejestrowane w UE, a jego profil bezpieczeństwa budzi poważne zastrzeżenia. Jeśli szukasz wsparcia farmakologicznego w leczeniu otyłości, porozmawiaj z lekarzem o lekach dostępnych w Polsce.

Czytaj też: Jak działają leki na otyłość?

‍