Wróć
min
22
.
09
.
2023

Czym jest insulinooporność - przyczyny, objawy i leczenie

Pola Gmitrzak
dietetyk
Kategorie
Spis treści

Obecnie, wskazuje się, że styl życia jest niezwykle ważnym czynnikiem wpływającym na nasze zdrowie. Warto przyjrzeć się mechanizmom, jakie za tym stoją, a jeden z takich mechanizmów wiąże się z gospodarką węglowodanową. Zaburzenia związane z gospodarką węglowodanową rozpoczynają się bardzo często od insulinooporności. To stan, który może dotyczyć każdego z nas, niezależnie od wieku i masy ciała, chociaż zwiększona masa ciała zwiększa znacząco ryzyko jej wystąpienia. W tym artykule przyjrzymy się dokładniej temu zaburzeniu. Jakie są przyczyny insulinooporności, jakie są jej objawy, czy można ją leczyć? Dowiedz się, dlaczego warto zgłębić ten temat i jakie kroki możesz podjąć, aby zadbać o swoje zdrowie metaboliczne.

Czym jest i jak działa insulina?

Zanim szerzej omówimy temat insulinooporności, warto zrozumieć, czym jest insulina i jaką odgrywa rolę w naszym organizmie. Jest to kluczowy hormon wydzielany przez komórki β trzustki. Głównym jej zadaniem jest regulacja stężenia glukozy we krwi. Uczestniczy również w regulacji łaknienia, dając sygnał dla naszego mózgu o aktualnych zasobach energetycznych. Wzrost insuliny, sygnalizuje, że komórki mają zapewnione źródło energii, czyli glukozę, co w konsekwencji powoduje zmniejszenie uczucia apetytu. 

Jak działa insulina? Pełni rolę przewodnika, który wpuszcza cząsteczki glukozy do środka komórki. Na straży wejścia do komórek stoją receptory insulinowe (”drzwi”), a insulina jest pewnego rodzaju „kluczem”, który je otwiera. W ten sposób glukoza znika z krwi. Rola insuliny się kończy, a trzustka może zminimalizować jej produkcję. Zdarza się jednak, że mechanizm ten nie działa prawidłowo — wtedy najczęściej mówimy właśnie o insulinooporności. Insulinooporność może wystąpić w zasadzie każdej komórce ciała, jednak najczęściej występuje ona w mięśniach szkieletowych, wątrobie oraz tkance tłuszczowej. 

{{cta}}

Czym jest insulinooporność?

W niektórych sytuacjach insulina nie jest w stanie wpuścić glukozy do komórek insulinozależnych. Dlaczego tak się dzieje?

  • Klucz (czyli insulina) nie pasuje do zamka drzwi (receptorów insulinowych) - wtedy mamy do czynienia z insulinoopornością przedreceptorową.
  • Zamek w drzwiach (receptorach insulinowych) nie działa - w takim przypadku mówimy o insulinooporności receptorowej.
  • Klucz i zamek w drzwiach do siebie pasują, natomiast coś stoi w drzwiach i blokuje klucz - określane to jest wówczas jako insulinooporność postreceptorowa.

Zatem insulinooporność (IO) możemy zdefiniować jako stan, w którym tkanki organizmu stają się oporne na działanie insuliny, czyli przestają na nią prawidłowo odpowiadać. Oznacza to, że nawet przy obecności odpowiedniego stężenia insuliny, komórki mają trudności z przyswajaniem glukozy. W rezultacie stężenie glukozy we krwi może pozostawać podwyższone, co wiąże się z występowaniem różnych konsekwencji zdrowotnych.

Przyczyny i czynniki ryzyka insulinooporności

Istnieje wiele czynników wpływających na rozwój insulinooporności, a jeden z nich to nadwaga i otyłość, zwłaszcza otyłość brzuszna. Tkanka tłuszczowa, szczególnie ta w okolicach brzucha, wytwarza hormony, takie jak adipokiny, które mogą zaburzać wrażliwość tkanek na insulinę. Ponadto, obecność nadmiernego tłuszczu w organizmie może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego, który dodatkowo wpływa na procesy metaboliczne i insulinooporność.

Dieta odgrywa ogromną rolę w rozwoju insulinooporności. Gdy występuje przewlekła „nadwyżka” kaloryczna tkanki stają się odporne na sygnalizację insulinową. Mięśnie szkieletowe są dużym rezerwuarem krążącej glukozy, odpowiadającym za nawet 70% przetwarzanej w organizmie glukozy. Bezpośrednim skutkiem insulinooporności tkanki mięśniowej jest zmniejszony (procentowy) wychwyt glukozy przez tę tkankę. Glukoza jest transportowana z mięśni do wątroby, gdzie zachodzi lipogeneza de novo (DNL) - proces polegający na wytwarzaniu triglicerydów z węglowodanów. Powoduje to zwiększenie zawartości triglicerydów w osoczu i tworzy się środowisko z nadmiarem substratu energetycznego, co zwiększa insulinooporność w całym organizmie, przyczyniając się do odkładania się tkanki tłuszczowej w narządach trzewnych i wokół nich.

Spożycie zbyt dużej ilości kalorii, nasyconych kwasów tłuszczowych i cukrów prostych może prowadzić do otyłości i insulinooporności. Dieta uboga w błonnik i bogata w wysokoprzetworzone produkty o wysokim indeksie glikemicznym może powodować nagłe wzrosty stężenia glukozy we krwi, co długotrwałe prowadzi do przeciążenia insuliną i pogorszenia wrażliwości na ten hormon.

Niedostateczna aktywność fizyczna to kolejny istotny czynnik ryzyka. Brak regularnej aktywności fizycznej sprawia, że organizm nie jest w stanie efektywnie wykorzystywać glukozy jako źródła energii, co prowadzi do konieczności wydzielania większych ilości insuliny. Regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza ćwiczenia aerobowe i trening siłowy, pomaga zwiększyć wrażliwość komórek na insulinę i kontrolować stężenie cukru we krwi.

Stres jest również ważnym aspektem wpływającym na rozwój insulinooporności. Długotrwały stres może prowadzić do zmian w poziomach hormonów, takich jak kortyzol, który może zaburzać regulację glukozy we krwi. Ponadto stres może wpływać na nawyki żywieniowe, często prowadząc do niezdrowego jedzenia i zwiększonego spożycia kalorii oraz cukrów prostych.

Insulinooporność i zespół policystycznych jajników

Insulinooporność często towarzyszy innym schorzeniom, takim jak zespół policystycznych jajników (PCOS). PCOS jest stanem, który wpływa na równowagę hormonalną u kobiet i może prowadzić do problemów z płodnością, nieregularnych cykli menstruacyjnych i wzrostu owłosienia.

Objawy insulinooporności

Insulinooporność, choć nie zawsze wywołuje wyraźne objawy, może manifestować się poprzez kilka charakterystycznych sygnałów, które warto zauważyć. Jednym z najczęstszych objawów jest nadwaga lub otyłość, zwłaszcza w okolicach brzucha. Insulinooporności często towarzyszą trudności w utracie wagi, a nierzadko także jej przyrosty.

Innym powszechnym objawem jest zwiększony apetyt, zwłaszcza po spożyciu posiłków bogatych w węglowodany, co może prowadzić do problemów z kontrolą masy ciała. Osoby z insulinoopornością mogą również odczuwać zmęczenie, senność i spadek energii po posiłkach.

Niektórzy pacjenci mogą doświadczać wahań poziomu cukru we krwi, co objawia się napadami głodu, drżeniem rąk i uczuciem dezorientacji. Ponadto insulinooporność może wpływać na stan skóry, powodując zmiany, takie jak ciemne plamy na skórze (zwłaszcza w obszarze szyi, pach, oraz wewnętrznej strony ud), a także problemy z cerą.

Diagnostyka insulinooporności - jakie badania wykonać?

Diagnoza insulinooporności wymaga starannego badania i oceny pacjenta, która obejmuje różne aspekty zdrowia metabolicznego. Istnieją różne metody i testy, które pomagają zidentyfikować insulinooporność oraz ocenić jej stopień. Oto niektóre z kluczowych aspektów diagnostyki insulinooporności:

1. Badania stężenia glukozy we krwi: Pomiar poziomu glukozy we krwi, zarówno na czczo, jak i po posiłkach, jest często wykorzystywany w diagnostyce insulinooporności lub jej powikłań. Znaczny wzrost poziomu glukozy po spożyciu posiłku (powyżej 200 mg/dl) może wskazywać na obniżoną wrażliwość tkanek na insulinę.

2. Pomiar stężenia insuliny: Oznaczenie insuliny we krwi może pomóc w określeniu, czy trzustka produkuje nadmierną ilość tego hormonu w odpowiedzi na podwyższony poziom glukozy. W insulinooporności poziom insuliny może być wyższy niż prawidłowy. Problemem w diagnostyce insulinooporności jest niestety brak konkretnych kryteriów towarzystw naukowych co do kryteriów diagnostycznych insulinooporności. Często jednak w praktyce klinicznej stosuje się między innymi wskaźnik HOMA-IR (Homeostatic Model Assessment for Insulin Resistance), który jest obliczany na podstawie poziomu glukozy i insuliny. Wyższa wartość wskaźnika (powyżej 2) sugeruje obniżoną wrażliwość tkanek na insulinę.

4. Test obciążenia glukozą: W niektórych przypadkach lekarz może zalecić test obciążenia glukozą (OGTT), który polega na pomiarze poziomu glukozy. Może do tego dodatkowo zlecić krzywą insulinową, która pozwala ocenić stężenia insuliny w odpowiedzi na podaną glukozę. 

5. Badania dodatkowe: W przypadku podejrzenia insulinooporności lekarz może także wykonywać dodatkowe badania, takie jak badania hormonalne, badanie ultrasonograficzne narządów wewnętrznych lub ocenę poziomu lipidów, aby ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych związanego z insulinoopornością.

Diagnoza insulinooporności to nie „wyrok”, ale wczesne jej rozpoznanie i kontrola są kluczowe dla zapobiegania jej powikłaniom, takim jak cukrzyca typu 2 i choroby sercowo-naczyniowe.

Jak leczyć insulinooporność?

Kluczową rolę w farmakoterapii odgrywa metformina, lek często stosowany w leczeniu insulinooporności. Metformina działa na kilka sposobów. Po pierwsze, pomaga zwiększyć wrażliwość komórek organizmu na insulinę, co pozwala na efektywniejsze wykorzystanie tego hormonu. Po drugie, hamuje wytwarzanie glukozy wątrobie, dzięki czemu stężenia glukozy łatwiej utrzymać w granicach normy. To sprawia, że metformina jest skutecznym lekiem stosowanym w przypadku insulinooporności. Jednak najważniejszym elementem leczenia insulinooporności jest poprawa stylu życia.

Jak poprawić wrażliwość tkanek na insulinę? 

Dieta odgrywa kluczową rolę w leczeniu insulinooporności. Istnieje kilka zasad żywienia, które pomagają w utrzymaniu stabilnego poziomu glukozy we krwi i zwiększeniu wrażliwości komórek na insulinę. Oto niektóre zalecenia dietetyczne:

  1. Zbilansowana dieta: Konieczne jest spożywanie zrównoważonej diety, bogatej w błonnik, owoce, warzywa i pełnoziarniste produkty zbożowe. Unikaj wysoko przetworzonych produktów spożywczych, tłuszczów nasyconych i cukrów prostych.
  2. Regularne posiłki: Spożywanie regularnych posiłków w ciągu dnia pomaga utrzymać stały poziom glukozy we krwi. Unikaj pomijania posiłków, co może prowadzić do nagłego wzrostu glukozy.
  3. Kontrola porcji: Monitoruj wielkość porcji, aby uniknąć nadmiernego spożycia kalorii i nadmiernej ilości węglowodanów.
  4. Ograniczenie produktów o wysokim indeksie glikemicznym: Produkty o wysokim indeksie glikemicznym powodują gwałtowne wzrosty poziomu glukozy we krwi. Wybieraj produkty o niższym indeksie glikemicznym, takie jak pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa i białko.

Jakie znaczenie ma zmiana stylu życia?

Regularna aktywność fizyczna jest kluczowa dla poprawy wrażliwości tkanek na insulinę. Ćwiczenia pomagają komórkom lepiej wykorzystywać insulinę, co przyczynia się do utrzymania stabilnego poziomu glukozy we krwi. Zaleca się przynajmniej 150 minut umiarkowanej intensywności aktywności fizycznej lub 75 minut aktywności o wysokiej intensywności każdego tygodnia. Ćwiczenia aerobowe, takie jak chodzenie, bieganie, pływanie lub jazda na rowerze, są szczególnie korzystne. Należy jednak podkreślić, że nawet krótkotrwałe, ale konsekwentne podejmowanie aktywności fizycznej lub nawet prostego ruchu w ciągu dnia będzie przynosiło efekty. Każda forma aktywności fizycznej poprawia insulinowrażliwość tkanek - badania wskazują, że u osób z cukrzycą typu 2 chodzenie o małej intensywności lub proste ćwiczenia oporowe (np. unoszenie kolan, unoszenie łydek, pół przysiady) przez 3 minuty co pół godziny i przerywanie siedzenia w bezruchu (np. przy komputerze) poprawia wrażliwość tkanek na insulinę i obniża stężenie glukozy po posiłku.

Ćwiczenia siłowe, takie jak podnoszenie ciężarów, mogą również pomóc w zwiększeniu masy mięśniowej, co wpływa na poprawę wrażliwości na insulinę tkanki mięśniowej szkieletowej. 

Stres może mieć negatywny wpływ na poziom glukozy we krwi i nasilenie insulinooporności. Techniki zarządzania stresem, takie jak medytacja, joga, głębokie oddychanie i regularna praktyka relaksacji, mogą pomóc w obniżeniu poziomu stresu i poprawieniu kontroli nad poziomem glukozy.

Ponadto, zdrowy sen ma istotne znaczenie, ponieważ brak snu może wpływać na hormony regulujące poziom glukozy. Dlatego ważne jest, aby dbać o odpowiednią ilość snu każdej nocy.

Insulinooporność a cukrzyca typu 2

Insulinooporność jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. W miarę postępowania insulinooporności trzustka musi produkować coraz więcej insuliny, aby utrzymać prawidłowe stężenie glukozy we krwi. To nadmiernie obciąża trzustkę, co z czasem może prowadzić do jej wyczerpania i w konsekwencji rozwinięcia cukrzycy typu 2. Dlatego wczesna diagnoza i leczenie insulinooporności są kluczowe w zapobieganiu cukrzycy typu 2.

Czy insulinooporność to stan przedcukrzycowy?

Często mówi się, że insulinooporność jest stanem przedcukrzycowym. Warto na początku podkreślić, sformułowanie „stan przedcukrzycowy” jest kolokwialnym określeniem nieprawidłowej tolerancji glukozy, czyli stanu, gdy glukoza na czczo wynosi więcej niż 100 mg/dl, ale mniej niż 126 mg/dl lub, gdy glikemia w 120 minucie testu OGTT jest w zakresie 140-199 mg/dl. 

Podstawową różnicą między „stanem przedcukrzycowym” a insulinoopornością jest to, że insulinooporność to stan, w którym komórki organizmu stają się mniej wrażliwe na insulinę, co prowadzi do konieczności zwiększonej produkcji insuliny przez trzustkę. W efekcie poziom glukozy we krwi może pozostawać w granicach normy lub być tylko umiarkowanie podwyższony. Z kolei nieprawidłowa tolerancja glukozy to etap poprzedzający cukrzycę typu 2, w którym poziom glukozy we krwi jest wyższy niż norma, ale nie osiąga jeszcze wartości wymaganych do postawienia diagnozy cukrzycy (czyli glukoza na czczo ≥ 126 mg/dl, glikemia przygodna lub glikemia w 120 minucie testu OGTT jest większa niż 199 mg/dl). Oznacza to, że osoby z insulinoopornością mogą mieć obniżoną wrażliwość na insulinę, ale niekoniecznie muszą występować podwyższone stężenia glukozy, podczas gdy stan przedcukrzycowy wiąże się z wyższym poziomem glukozy, ale jeszcze nie jest to cukrzyca typu 2.

Insulinooporność a zespół metaboliczny

Insulinooporność jest ściśle związana z zespołem metabolicznym, który jest zbiorem czynników ryzyka dla rozwoju chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2. Osoby, u których występuje insulinooporność, często wykazują cechy zespołu metabolicznego, takie jak nadwaga, wzrost poziomu trójglicerydów, obniżenie poziomu "dobrego" cholesterolu (HDL) oraz nadciśnienie tętnicze.

Wśród kryteriów rozpoznania zespołu metabolicznego są między innymi występowanie otyłości oraz dwóch z trzech zaburzeń: podwyższonego ciśnienia tętniczego, nieprawidłowego metabolizmu glukozy (w tym właśnie insulinooporności) lub/i podwyższonego stężenia cholesterolu nie-HDL. Występowanie zespołu metabolicznego zwiększa ryzyka różnych chorób sercowo-naczyniowych, tj. miażdżyca czy choroba niedokrwienna serca.

Osoby z insulinoopornością często mają trudności w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi, co może prowadzić do wzrostu stężenia trójglicerydów i obniżenia poziomu HDL. W połączeniu z nadciśnieniem tętniczym, które często występuje u osób z insulinoopornością, tworzy to niekorzystną konfigurację czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Dlatego leczenie insulinooporności nie tylko pomaga w kontrolowaniu poziomu glukozy we krwi, ale także może wpłynąć na poprawę innych parametrów metabolicznych i zmniejszyć ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego oraz chorób sercowo-naczyniowych. W przypadku osób z insulinoopornością ważne jest kompleksowe podejście do zdrowia, które obejmuje kontrolę masy ciała, aktywność fizyczną, zdrową dietę i regularne monitorowanie poziomu glukozy oraz innych czynników ryzyka związanych z zespołem metabolicznym.

Podsumowanie

Insulinooporność to złożone zaburzenie metaboliczne, które ma istotny wpływ na zdrowie. Zrozumienie przyczyn, objawów i metod leczenia insulinooporności jest kluczowe dla utrzymania prawidłowego poziomu glukozy we krwi i zapobiegania poważnym schorzeniom, takim jak cukrzyca typu 2, zespół metaboliczny czy choroby układu sercowo-naczyniowego. Metformina, dieta bogata w błonnik i aktywność fizyczna stanowią trzon terapii, które pomagają pacjentom radzić sobie z tym zaburzeniem i poprawić jakość życia. Dlatego też, osoby z insulinoopornością powinny konsultować się z lekarzem w celu odpowiedniej diagnostyki i opracowania planu leczenia, który będzie dostosowany do ich indywidualnych potrzeb i sytuacji zdrowotnej. Zapobieganie insulinooporności poprzez zdrowy styl życia jest kluczowe, aby uniknąć jej powikłań i cieszyć się pełnią zdrowia przez wiele lat.

Przetestuj przełomowe podejście Holi

Przetestuj przez miesiąc
w cenie 349 zł
Indywidualny plan zmiany nawyków (zamiast jadłospisów)
Bezpłatny pakiet badań krwi
Konsultacje lekarskie i możliwość uzyskania recept
Stały dostęp do dietetyka
Obsługę w pełni online z wykorzystaniem intuicyjnej aplikacji
Kup program
Pola Gmitrzak
dietetyk

Dyplomowany dietetyk kliniczny, absolwentka SGGW oraz WUM w Warszawie. Szczególnie zainteresowana obszarem dietoterapii w zaburzeniach metabolicznych oraz rolą psychologii w żywieniu.

Dowiedź się o mnie więcej
Kategorie:
Udostęonij post:
https://klinikaholi.pl/blogpost/czym-jest-insulinoopornosc-przyczyny-objawy-i-leczenie

Przełomowy program leczenia otyłości 

Holi to nowoczesna, w pełni cyfrowa, poradnia zdrowia metabolicznego. Jako pierwsi w Polsce oferujemy holistyczne podejście do leczenia otyłości i nadwagi z wykorzystaniem przełomowych terapii.

Jesteśmy zarejestrowanym podmiotem leczniczym
Możliwość leczenia
GLP-1
Bez wychodzenia
z domu
Dietetyk i lekarz

w jednym pakiecie

Czemu możesz nam zaufać?

Leczenie poprzedzone diagnozą i badaniami

Zespół czołowych polskich ekspertów

Zarejestrowany podmiot leczniczy posiadający polisę OC

Gwarancja Holi
10% mniej na wadze lub zwrot pieniędzy*

Razem zadbajmy o Twoje zdrowie

Dołącz do programu, a my pomożemy Ci zgubić nawet 15% wagi w przeciągu 6 miesięcy pod stałą kontrolą dietetyka i lekarza.

Kup Program

Przetestuj przełomowe podejście Holi

Przetestuj przez miesiąc w cenie
299
Recepty i badania 
w pakiecie
2 konsultacje dietetyczne i 1 lekarską
Stały dostęp do dietetyka (24/7)
Możliwość rozpoczęcia farmakoterapii
Indywidualny plan zmiany nawyków
Czy się kwalifikuję?