Dyslipidemia – czym jest? Jak ją rozpoznać i leczyć?

Dyslipidemia to jedno z najczęstszych zaburzeń metabolicznych występujących we współczesnym społeczeństwie. Jest to stan, który może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, szczególnie w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego. Zrozumienie jej mechanizmów, objawów oraz metod leczenia pomaga zadbać o zdrowie.

Co to jest dyslipidemia?

Dyslipidemia to zaburzenie polegające na nieprawidłowym stężeniu tłuszczów (lipidów) oraz ich białek transportowych (lipoprotein) we krwi. Wartości docelowe, np. dla cholesterolu LDL, ustala się indywidualnie – zależą od wieku, chorób współistniejących i całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Podczas badań diagnostycznych ocenia się kilka głównych składników:

• cholesterol całkowity,
• cholesterol LDL, nazywany potocznie „złym” cholesterolem,
• cholesterol HDL, czyli „dobry” cholesterol,
• cholesterol nie-HDL,
• trójglicerydy.

W zależności od tego, które z tych parametrów są nieprawidłowe, wyróżnia się różne typy dyslipidemii:

• hipercholesterolemia – podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego i/lub LDL,
• hipertriglicerydemia – podwyższone stężenie trójglicerydów,
• dyslipidemia mieszana – jednocześnie nieprawidłowe stężenie trójglicerydów i innych frakcji cholesterolu,
• izolowane niskie stężenie HDL – obniżony poziom „dobrego” cholesterolu.

Szczególnie niekorzystna jest tzw. aterogenna triada lipidowa: podwyższone trójglicerydy, obniżony cholesterol HDL i obecność małych, gęstych cząsteczek LDL.

{{cta}}

Dyslipidemia – przyczyny

Dyslipidemie dzieli się na pierwotne i wtórne. Pierwotne mają podłoże genetyczne (np. rodzinna hipercholesterolemia) – mogą występować nawet u osób prowadzących zdrowy styl życia, choć ich nasilenie w dużej mierze zależy od diety i aktywności. Wtórne wynikają z innych chorób, przyjmowanych leków lub stylu życia.

Do najważniejszych czynników sprzyjających zaburzeniom lipidowym należą:

• nieprawidłowe odżywianie, szczególnie:
  • duża ilość tłuszczów nasyconych w diecie,
  • spożywanie tłuszczów trans,
  • nadmiar cukru w posiłkach;
• czynniki związane ze stylem życia:
  • nadwaga i otyłość,
  • zbyt mała aktywność fizyczna,
  • palenie tytoniu w każdej formie,
  • nadmierne spożycie alkoholu;
• czynniki metaboliczne i genetyczne:
  • insulinooporność,
  • obciążenie rodzinne,
  • uwarunkowania genetyczne.

Dyslipidemia wtórna to sytuacja, w której zaburzenia stężenia tłuszczów we krwi wywołuje inna choroba, np. zespół nerczycowy, niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga czy cukrzyca typu 2. Zaburzenia lipidowe mogą pojawić się również w czasie ciąży.

Zaburzenia gospodarki lipidowej należą do najważniejszych czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Podwyższone stężenie trójglicerydów oraz lipoprotein o bardzo niskiej gęstości (VLDL) sprzyja postępowi zmian miażdżycowych, a wysokie trójglicerydy i niski cholesterol HDL są uznanymi czynnikami ryzyka.

Dyslipidemia odgrywa kluczową rolę w rozwoju chorób serca, głównie poprzez wpływ na powstawanie miażdżycy. Proces ten przebiega następująco:

1. Podwyższone stężenie cholesterolu LDL we krwi sprzyja jego odkładaniu się w ścianach naczyń krwionośnych.
2. W miejscach nagromadzenia cholesterolu tworzą się blaszki miażdżycowe, które stopniowo zwężają światło tętnic.
3. Zwężenie tętnic ogranicza przepływ krwi, co prowadzi do niedokrwienia narządów.
4. Szczególnie niebezpieczne jest pęknięcie blaszki miażdżycowej – może to spowodować powstanie zakrzepu, który całkowicie zamyka tętnicę.

Dyslipidemia – objawy

Jakie są objawy dyslipidemii? Zaburzenia lipidowe przez wiele lat zwykle nie dają żadnych objawów, dlatego tak ważne są badania kontrolne. Bardzo wysokie stężenie trójglicerydów może prowadzić do ostrego zapalenia trzustki. Nieprawidłowe stężenia cholesterolu i zaburzenia metabolizmu lipoprotein sprzyjają przewlekłemu stanowi zapalnemu, uszkodzeniu naczyń krwionośnych i powstawaniu blaszek miażdżycowych.

Te zmiany mogą prowadzić do poważnych chorób sercowo-naczyniowych, takich jak:

• choroba niedokrwienna serca i zawał serca,
• udar mózgu,
• miażdżyca tętnic kończyn dolnych (objawiająca się m.in. chromaniem przestankowym).

Na ryzyko miażdżycy wpływa nie tylko profil lipidowy, ale też m.in. palenie papierosów, podwyższona glikemia i nadciśnienie tętnicze. Dlatego leczenie zaburzeń lipidowych często prowadzi się równolegle z kontrolą glikemii i ciśnienia tętniczego.

{{cta_1}}

Dyslipidemia – diagnostyka. Jakie badania należy wykonać?

Jaki lekarz leczy dyslipidemię? Większość pacjentów może z powodzeniem prowadzić lekarz rodzinny. Przy dodatkowych obciążeniach, np. zespole metabolicznym, otyłości lub podejrzeniu genetycznego podłoża zaburzeń, lekarz może skierować do poradni chorób metabolicznych lub lipidowej.

Podstawą rozpoznania jest lipidogram. Badania przesiewowe zaleca się zwykle u mężczyzn po 40. roku życia oraz u kobiet po 50. roku życia lub po menopauzie. Niezależnie od wieku lipidogram warto wykonać m.in. u osób z cukrzycą, chorobą niedokrwienną serca, otyłością oraz u tych, w których rodzinach występowały zaburzenia lipidowe lub wczesne choroby serca. Częstość badań ustala lekarz.

Oprócz lipidogramu (cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy) lekarz może zlecić m.in. glukozę, próby wątrobowe (ALT, AST, GGTP), TSH, morfologię krwi, kreatyninę z eGFR oraz CRP. Czasem diagnostykę poszerza się o oznaczenie apolipoproteiny B i lipoproteiny(a). Do oceny zmian miażdżycowych i pracy serca wykorzystuje się m.in. USG tętnic szyjnych, EKG i próbę wysiłkową.

Dyslipidemia – leczenie i profilaktyka

Podstawą leczenia jest zmiana stylu życia. Ogranicz tłuszcze nasycone na korzyść nienasyconych, rzuć palenie i ogranicz alkohol. Warto oprzeć jadłospis na zasadach diety śródziemnomorskiej, zwiększyć spożycie błonnika i tłuszczów jednonienasyconych. Równie ważne są regularna aktywność fizyczna oraz redukcja masy ciała, jeśli jest nadmierna.

Co jeść przy dyslipidemii? Aby zapewnić odpowiednią podaż nienasyconych kwasów tłuszczowych, co najmniej dwa razy w tygodniu jedz ryby, najlepiej morskie (łosoś, halibut, śledź, makrela). Wybieraj tłuszcze roślinne – oliwę z oliwek, olej rzepakowy, olej lniany.

Jeśli sama zmiana stylu życia nie wystarcza lub ryzyko sercowo-naczyniowe jest wysokie, lekarz może zalecić leki obniżające stężenie lipidów – najczęściej statyny.

Dyslipidemia wymaga systematycznego leczenia i regularnej kontroli lekarskiej. Właściwe leczenie zmniejsza ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych i pomaga zachować dobrą jakość życia. Jeśli pojawią się niepokojące objawy lub trudno osiągnąć cele leczenia, skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.

Czytaj także: Cholesterol – jakie są normy. Czym się różni dobry i zły cholesterol?

{{cta_2}}