Czy od analogów GLP-1 można stracić wzrok?

W sieci pojawia się coraz więcej informacji, że leki zawierające semaglutyd mogą powodować problemy ze wzrokiem. Czy faktycznie preparaty stosowane w leczeniu otyłości mogą prowadzić do utraty widzenia? To pytanie zadaje sobie wiele osób, które zastanawiają się nad rozpoczęciem farmakoterapii. W 2024 roku opublikowano badanie, które dało kilka powodów do refleksji. Temat jest istotny, bo z leków z tej grupy korzysta coraz więcej osób – według sondażu KFF z 2024 roku w Stanach Zjednoczonych stosowało je ok. 12% dorosłych.

Czy rzeczywiście analogi GLP-1 mogą prowadzić do problemów ze wzrokiem? Spróbujemy odpowiedzieć na to pytanie w tym artykule.

Jakie objawy mogą sugerować problemy ze wzrokiem?

Objawy problemów ze wzrokiem u osób stosujących leki z grupy GLP-1 mogą być różne. U pacjentów z cukrzycą mogą pojawiać się przejściowe zaburzenia ostrości widzenia, zwłaszcza na początku wyrównywania poziomu cukru we krwi. Wynika to ze zmian uwodnienia i kształtu soczewki oka przy wahaniach glikemii. U osób leczonych z powodu otyłości bez cukrzycy takie objawy występują rzadziej.

Znacznie bardziej niepokojące są objawy, które mogą sygnalizować poważne powikłania:

• nagła, bezbolesna utrata lub pogorszenie widzenia w jednym oku,
• ubytki w polu widzenia, najczęściej w jego górnej lub dolnej części,
• nowe problemy z widzeniem kolorów.

W badaniu okulistycznym lekarz może wtedy stwierdzić obrzęk tarczy nerwu wzrokowego. Takie objawy mogą wskazywać na NAION – nietętniczą przednią niedokrwienną neuropatię nerwu wzrokowego.

Czym jest NAION?

NAION to najczęstsza ostra neuropatia nerwu wzrokowego u osób po 50. roku życia i – po jaskrze – jedna z najczęstszych neuropatii nerwu wzrokowego prowadzących do trwałego pogorszenia widzenia. W Stanach Zjednoczonych występuje z częstością ok. 2,3–10,2 przypadku na 100 000 osób rocznie.

NAION rozwija się w przebiegu pogorszenia ukrwienia nerwu wzrokowego, jednak dokładny mechanizm nadal nie jest znany. Uważa się, że w części przypadków przyczyną jest nagłe obniżenie ciśnienia tętniczego, a w innych – zamknięcie drobnych naczyń przez mikrozakrzep lub zmiany miażdżycowe.

{{cta}}

Jakie są czynniki ryzyka NAION?

Choroba częściej występuje u osób rasy białej, z podobną częstością u mężczyzn i kobiet. Zwykle pojawia się między 57. a 65. rokiem życia.

NAION współwystępuje z wieloma chorobami i czynnikami ryzyka, takimi jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hiperlipidemia, miażdżyca, palenie tytoniu czy obturacyjny bezdech senny. Do innych czynników ryzyka należą: migrena, stan po usunięciu zaćmy oraz stosowanie niektórych leków, np. interferonu alfa. Opisywano też przypadki NAION po stosowaniu leków na zaburzenia erekcji (inhibitorów PDE5). Ważną rolę odgrywa też budowa oka – szczególnie narażone są osoby z małą, „ciasną” tarczą nerwu wzrokowego (tzw. disc at risk).

Dlaczego pojawiły się wątpliwości co do bezpieczeństwa semaglutydu?

Wszystko zaczęło się od opublikowanego w 2024 roku badania przeprowadzonego w USA, w którym oceniano częstość NAION u pacjentów skierowanych do poradni neurookulistycznej w Massachusetts. W ciągu 36 miesięcy NAION wystąpił u 8,9% osób z cukrzycą stosujących semaglutyd i u 1,8% osób stosujących inne leki przeciwcukrzycowe. W grupie z otyłością było to odpowiednio 6,7% i 0,8%.

Te liczby mogą robić wrażenie, ale trzeba pamiętać, że interpretacja badań naukowych wymaga ostrożności. Było to badanie retrospektywne kohortowe, które wykazało jedynie związek (korelację), a nie przyczynowość. W praktyce oznacza to, że przeanalizowano dokumentację pacjentów jednej specjalistycznej poradni z lat 2017–2023, podzielono ich na leczonych semaglutydem i niestosujących leków z grupy GLP-1, a następnie porównano, jak często w obu grupach występował NAION. Co ważne, byli to pacjenci już skierowani do neurookulisty, a więc grupa o wyższym ryzyku chorób oczu niż populacja ogólna.

Tego rodzaju badanie nie jest w stanie wykazać, czy to właśnie semaglutyd odpowiada za zwiększone ryzyko NAION, czy też istnieje inny czynnik łączący oba zjawiska.

Dla zobrazowania – gdyby przeprowadzono badanie oceniające, czy zabieranie rano z domu parasolki zwiększa ryzyko deszczu, potwierdziłoby ono korelację. Oczywiście bardziej prawdopodobne jest to, że osoby zabierające parasolkę widziały prognozę pogody, a nie że parasolka wpływa na pogodę.

Podobnie może być w przypadku semaglutydu. W leczeniu cukrzycy rzadko jest on lekiem pierwszego wyboru, a w latach 2017–2023 w USA był też drogi. W praktyce częściej otrzymywali go pacjenci z bardziej zaawansowaną chorobą i większą liczbą chorób towarzyszących.

Widać to w charakterystyce grup: wśród osób stosujących semaglutyd hiperlipidemię miało 72% pacjentów (wobec 56% w grupie stosującej inne leki), chorobę wieńcową – 52% (wobec 41%), a obturacyjny bezdech senny – 42% (wobec 22%). Choć autorzy uwzględnili te czynniki w analizie statystycznej, widać, że grupa leczona semaglutydem była sama w sobie bardziej obciążona ryzykiem NAION.

Możliwe mechanizmy wpływu GLP-1 na nerw wzrokowy

Dlaczego semaglutyd mógłby wpływać na wzrok? Badacze uważają, że większe znaczenie może mieć metaboliczny efekt leczenia niż bezpośrednia toksyczność leku. Wskazuje się kilka potencjalnych mechanizmów.

Jednym z nich jest szybka normalizacja poziomu glukozy we krwi, która może zaburzyć ukrwienie nerwu wzrokowego. Jeśli organizm przez długi czas funkcjonował przy wysokim poziomie cukru, a sytuacja nagle się zmienia, dochodzi do istotnych zmian metabolicznych i hemodynamicznych, które mogą zakłócić autoregulację przepływu krwi w nerwie.

Szczególnie narażeni mogą być pacjenci z anatomiczną predyspozycją, czyli małą tarczą nerwu wzrokowego. U nich nawet niewielkie zmiany przepływu krwi mogą wywołać niedokrwienie – podobnie jak wąski korytarz łatwiej zablokować.

Istotną rolę może odgrywać również nocne obniżenie ciśnienia tętniczego, które bywa wyraźniejsze po znacznej utracie masy ciała. U osób z „tarczą ryzyka” obniżone ciśnienie perfuzji podczas snu może wystarczyć do niedokrwiennego uszkodzenia nerwu wzrokowego.

Paradoksalnie badania na gryzoniach wykazały, że agoniści receptora GLP-1 mogą działać ochronnie na siatkówkę. To pokazuje, jak złożony jest wpływ tych leków na różne struktury oka.

{{cta_1}}

A co z retinopatią cukrzycową?

Osobną kwestią jest retinopatia cukrzycowa, czyli uszkodzenie naczyń siatkówki u osób z cukrzycą. W jednym z dużych badań klinicznych u pacjentów z cukrzycą typu 2 leczonych semaglutydem częściej obserwowano powikłania retinopatii niż w grupie placebo. Dotyczyło to głównie osób, które już wcześniej miały retinopatię, i wiązało się z szybkim spadkiem poziomu cukru na początku leczenia. Podobne zjawisko (tzw. wczesne pogorszenie retinopatii) obserwuje się także przy gwałtownej poprawie glikemii innymi metodami, np. insuliną.

Dlatego osoby z cukrzycą, zwłaszcza z rozpoznaną retinopatią, powinny przed rozpoczęciem leczenia i w jego trakcie być pod kontrolą okulisty.

Czy jest się czym martwić?

Każdy sygnał o możliwym zagrożeniu dla pacjentów jest dokładnie weryfikowany. Po publikacji opisanego badania pojawiły się kolejne, które miały pomóc odpowiedzieć na pytanie, czy semaglutyd faktycznie może szkodzić oczom.

Najbardziej wiarygodnym źródłem wiedzy są metaanalizy oraz przeglądy systematyczne – prace podsumowujące wyniki wielu badań prowadzonych w różnych częściach świata. Ich wyniki nie są jednoznaczne: część wskazuje na niewielki wzrost ryzyka NAION, a część nie wykazuje istotnej różnicy.

W 2025 roku Europejska Agencja Leków (jej komitet ds. bezpieczeństwa, PRAC) uznała NAION za bardzo rzadkie działanie niepożądane semaglutydu, które może wystąpić u maksymalnie 1 na 10 000 osób stosujących lek. Informacja ta została dodana do charakterystyki produktu leczniczego.

Co powinien zrobić pacjent stosujący semaglutyd?

Jeśli przyjmujesz lub zamierzasz przyjmować semaglutyd, omów swoje obawy z lekarzem prowadzącym. Lekarz powinien ocenić Twoje ryzyko NAION na podstawie ogólnego stanu zdrowia i tego, czy chorujesz np. na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę lub obturacyjny bezdech senny. W przypadku podwyższonego ryzyka może zalecić badanie okulistyczne przed rozpoczęciem leczenia oraz regularne kontrole w jego trakcie.

Warto też zwracać uwagę na tempo redukcji masy ciała i spadku glikemii – zbyt szybkie zmiany mogą zaburzyć delikatną równowagę w pracy naczyń krwionośnych oka i nerwu wzrokowego.

Osoby z grupy ryzyka powinny unikać zbyt niskiego ciśnienia tętniczego (hipotensji): dbać o odpowiednie nawodnienie, regularnie mierzyć ciśnienie i zgłaszać lekarzowi niższe niż zwykle wyniki czy zawroty głowy przy wstawaniu (tzw. hipotensja ortostatyczna). W trakcie leczenia otyłości lekarz może stopniowo zmniejszać dawki leków na nadciśnienie.

Natychmiastowej konsultacji medycznej wymagają:

• nagła utrata wzroku lub szybko pogarszająca się ostrość widzenia,
• nowe ubytki w polu widzenia (zwłaszcza w górnej lub dolnej części),
• inne nagłe zmiany w widzeniu.

W przypadku potwierdzenia NAION Europejska Agencja Leków zaleca przerwanie leczenia semaglutydem. Decyzję tę podejmuje się razem z lekarzem, który uwzględni ogólny stan zdrowia, czynniki ryzyka oraz dostępne opcje leczenia.

Nie odstawiaj leków samodzielnie bez konsultacji z lekarzem – szczególnie jeśli chorujesz na cukrzycę, nagłe przerwanie leczenia może pogorszyć kontrolę glikemii. Pamiętaj też, że ryzyko NAION jest bardzo niskie.

Wnioski

Analogi GLP-1 wielu pacjentom pomagają w leczeniu cukrzycy i otyłości. Jednocześnie badania pokazują, że mogą wiązać się z rzadkimi, ale poważnymi problemami ze wzrokiem. Choć ryzyko NAION jest bardzo niskie – do 1 na 10 000 pacjentów – szczególną uwagę powinny zachować osoby z wieloma czynnikami ryzyka.

Przejściowe zaburzenia ostrości widzenia związane z normalizacją poziomu glukozy zwykle ustępują samoistnie. Natomiast nagła utrata wzroku lub nowe ubytki w polu widzenia to sygnały, które wymagają natychmiastowej reakcji.

Decyzja o kontynuacji lub przerwaniu leczenia analogami GLP-1 powinna zawsze zapadać we współpracy z lekarzem. U większości pacjentów korzyści z leczenia przeważają nad ryzykiem rzadkich powikłań, a duże znaczenie ma tempo redukcji masy ciała, spadku glikemii i zmian ciśnienia tętniczego, a także indywidualna odpowiedź na leczenie.

Badania nad wpływem analogów GLP-1 na wzrok wciąż trwają. Obecnie kluczem do bezpiecznego stosowania tych leków pozostaje dobra współpraca z lekarzem prowadzącym.

Czytaj też: Jakie są najczęstsze przyczyny otyłości po 35. roku życia?