Otyłość a stan psychiczny – jak otyłość może wpływać na zdrowie psychiczne?

Wzajemne powiązania między stanem psychicznym a nawykami żywieniowymi są coraz lepiej poznane. Decyzje dotyczące jedzenia często zależą od emocji i samopoczucia, a sposób odżywiania może wpływać na nastrój. Istnieje też związek między nadwagą, otyłością a problemami psychicznymi, który wciąż bywa pomijany. Warto go zrozumieć, aby lepiej dbać zarówno o zdrowie fizyczne, jak i psychiczne.

Psychologiczne skutki otyłości

Otyłość może silnie wpływać na zdrowie psychiczne, choć w rozmowach o jej skutkach temat ten często schodzi na dalszy plan. Wśród konsekwencji otyłości zbyt rzadko uwzględnia się jej związek z zaburzeniami nastroju, takimi jak depresja, czy z problemami w sferze seksualnej.

Często trudno ustalić, co jest przyczyną, a co skutkiem. Czasem to zaburzenia psychiczne prowadzą do nadmiernego jedzenia, a w efekcie do nadwagi. Bywa też odwrotnie – nadmierna masa ciała i związane z nią trudności pogarszają samopoczucie. Oba procesy mogą się wzajemnie napędzać.

Osoby z nadwagą lub otyłością często doświadczają:

• obniżonego poczucia własnej wartości,
• niskiej samooceny,
• braku akceptacji siebie i własnego ciała,
• poczucia wykluczenia społecznego,
• trudności w relacjach międzyludzkich,
• problemów w sferze seksualnej.

Emocje towarzyszące otyłości bywają trudne – smutek, złość, bezsilność, lęk, wstyd czy rezygnacja. Mogą wynikać nie tylko z reakcji otoczenia czy wyglądu, ale też z kolejnych nieudanych prób redukcji masy ciała. Pojawia się wtedy poczucie winy z powodu niezrealizowanego planu treningów czy zjedzenia dodatkowego posiłku. Istnieje także silny związek między otyłością a depresją i innymi zaburzeniami nastroju.

Niektóre osoby z nadwagą lub otyłością doświadczają natrętnych myśli o diecie i odchudzaniu. Takie myślenie może prowadzić do dwóch paradoksalnych skutków: z jednej strony sprzyja zaburzeniom odżywiania i niezdrowemu podejściu do jedzenia, z drugiej – może nasilać chęć jedzenia.

{{cta}}

Otyłość a stres

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jak silnie emocje wpływają na nawyki żywieniowe. Badania wskazują, że osoby z nadwagą i otyłością częściej reagują na stres jedzeniem niż osoby o prawidłowej masie ciała. Stresujące sytuacje mogą być dla nich bardziej obciążające, zwłaszcza gdy towarzyszy im niska samoocena i trudność w akceptacji własnego wyglądu. Gdy dieta nie przynosi szybkich efektów, rozczarowanie dodatkowo zwiększa napięcie emocjonalne.

Osoby z otyłością często odczuwają presję społeczną i mają trudności w relacjach zawodowych oraz towarzyskich. Bywają niesprawiedliwie postrzegane jako osoby, które „nie panują nad swoim życiem”, co dodatkowo zwiększa stres. Stygmatyzacja osób z nadwagą i otyłością to powszechny problem społeczny. Już dzieci z otyłością bywają wyśmiewane przez rówieśników, a dorośli spotykają się z dyskryminacją, np. w miejscu pracy.

Izolacja społeczna osób z otyłością może wynikać zarówno z niskiej samooceny, jak i z doświadczanej stygmatyzacji. To z kolei może sprzyjać kompulsywnemu jedzeniu i dalszemu przyrostowi masy ciała. Otyłość wiąże się z licznymi ograniczeniami, zarówno fizycznymi, jak i psychicznymi, i może utrudniać relacje rodzinne czy rozwój osobisty.

Leczenie otyłości jako źródło stresu

Leczenie otyłości samo w sobie może być źródłem dodatkowego stresu. Powody są różne – np. rozczarowanie, gdy efekty są wolniejsze, niż się oczekiwało. Zdarza się też, że obraz własnego ciała nie nadąża za zmianami – osoba po schudnięciu wciąż widzi siebie w lustrze jako osobę z otyłością. Dlatego tak ważne jest wsparcie psychologiczne w procesie odchudzania.

Psychoterapia odgrywa istotną rolę w kompleksowym leczeniu otyłości, obok diety, aktywności fizycznej i – jeśli lekarz uzna to za wskazane – farmakoterapii. Psychoterapeuta pomaga zmieniać przekonania, radzić sobie ze stresem związanym z otyłością i leczeniem oraz budować zdrowsze nawyki. Zmiana nastawienia psychicznego ułatwia utrzymanie efektów redukcji masy ciała.

W procesie odchudzania ważna jest umiejętność radzenia sobie z emocjami, ponieważ stres może prowadzić do napadów objadania się. Myślenie „wszystko albo nic” sprzyja takim epizodom, a po nich wiele osób rezygnuje z dalszego leczenia. Dodatkowym źródłem stresu może być też brak wsparcia ze strony rodziny i bliskich.

{{cta_1}}

Otyłość a depresja i zaburzenia lękowe

Badania wskazują, że związek między masą ciała a zdrowiem psychicznym jest istotny i złożony. Otyłość może nie tylko obniżać samoocenę i poczucie własnej wartości, ale też zwiększać ryzyko depresji czy zaburzeń lękowych. Związek ten bywa silniejszy u kobiet, ale nie należy pomijać wpływu otyłości na zdrowie psychiczne mężczyzn.

Część badań wskazuje też na związek między wyższym BMI a niższym poczuciem zadowolenia z życia, zwłaszcza u kobiet. Negatywny obraz własnego ciała, brak efektów odchudzania oraz obawa przed utratą wsparcia bliskich mogą zwiększać stres i obniżać samopoczucie osób z nadwagą i otyłością.

Otyłość może też prowadzić do poczucia wyobcowania i stygmatyzacji. Przemoc słowna, wyśmiewanie czy dyskryminacja ze względu na wagę mogą pogłębiać problemy psychiczne i utrudniać leczenie otyłości.

Jeśli od dłuższego czasu odczuwasz obniżony nastrój, niepokój lub utratę zainteresowań, porozmawiaj z lekarzem lub psychologiem. W sytuacji kryzysowej możesz zadzwonić pod bezpłatny numer 116 123 (Kryzysowy Telefon Zaufania) lub 800 70 2222 (Centrum Wsparcia, całą dobę).

Otyłość a stan psychiczny – błędne koło

Otyłość i jej wpływ na stan psychiczny często tworzą błędne koło, w którym jedno pogłębia drugie. Dlatego skuteczne leczenie otyłości powinno obejmować nie tylko aspekty fizyczne, ale także psychologiczne. Psychoterapia, której celem jest zmiana myślenia i zachowań związanych z jedzeniem i aktywnością fizyczną, może pomóc zarówno w redukcji masy ciała, jak i w poprawie zdrowia psychicznego.

Holistyczne podejście do leczenia otyłości uwzględnia całościowy stan zdrowia pacjenta. Oprócz zmiany nawyków żywieniowych, regularnej aktywności fizycznej i – w razie potrzeby – leczenia farmakologicznego ważne jest wsparcie psychologiczne w radzeniu sobie ze stresem, depresją i innymi problemami. Wsparcie bliskich, terapia poznawczo-behawioralna i inne metody psychologiczne mogą znacząco ułatwić leczenie otyłości i poprawić jakość życia.

{{cta_2}}